Beschikbaar (en) op papier

Beschikbaar (en) op papier

Beschikbaar (en) op papier

Beschikbaar kun je altijd zijn. Het is een ‘keuze’. Voorbij het ‘mythische’ mindset een vorm van zijn. Ja, het kost wat energie. En ja, het is belangrijk je eigen grenzen hierin te bewaken. Maar het kan. Echt! En tijd, ruimte en lesprogramma’s zijn slechts excuses die je vasthouden in je eigen mentale gevangenis…

Waarom zo’n stellig statement?
Omdat ik denk dat beschikbaarheid de kern van tact is!

Het was Teun die mij met zijn concrete ervaring er van bewust maakte dat het gevoel van beschikbaarheid al zo dichtbij te vinden is. Hij deelde één van zijn ervaringen met mij. Deze ervaring raakte mij. Diep. Hij voelde zich niet gehoord. Herkenbaar. Vroeger, maar zelfs ook tegenwoordig nog wel…

“Meneer, mag ik een privégesprek op de gang met u?”

De docent lijkt de urgentie te begrijpen en maakt een wuivende beweging in de richting van de deur. Teun staat op en loopt voor de docent het lokaal uit. Om de hoek blijft hij staan. Hij heeft het idee dat de man niet achter hem aanloopt. Teun draait zich om en inderdaad. De man staat in plaats van op de gang, daar waar het voor Teun privé is, half in het lokaal. Met één been staat hij in het lokaal, met zijn andere over de drempel.

Een drempel die nu als grens tussen de klas en de gang fungeert. Teun, die nu al zo sterk is om de vraag te stellen, voelt dat de aandacht niet volledig naar het gesprek gaat. Naar hem. Regelmatig kijkt Teun naar één oor omdat de blik van de docent dan op en in de klas gericht is. Ook voelt Teun zuiver de angst van de docent, de angst dat de klas druk zou kunnen worden.

De ervaring van Teun raakte me. Dit omdat ik altijd de tijd en ruimte voor een gesprek neem. Volledig beschikbaar zijn als uitgangspunt. Noem het een intentie. En naar de klas toe: het volste vertrouwen dat de klas het gesprek ook respecteert. De klas die ik later spreek, mocht het toch misgaan. Over hun onhandige keuze zaken te laten ‘escaleren’. Hen wijzen op hun verantwoordelijkheid. Geweten. Leerpunten. Wellicht zelfs heel concreet: de moeilijkheid om te gaan met vrijheden. Verwachtingen zullen zij zelf dan wel destilleren.

Maar wat nu als een gesprek niet uitkomt?

Dan leg ik dit uit. Ondertitel ik mijn gedachten en mijn handelen. Het functionele waarom neem ik hierin mee. Door te oefenen in congruent zijn geef ik mijn leerlingen taal. En het bijkomend voordeel: ik ben betrouwbaar voor hen, ze weten wat zij aan me hebben. Vertrouwen en veiligheid als belangrijke pijlers. Thema’s.

Maar ik maak ook wel eens een andere afspraak! Na de instructie wanneer de leerlingen zelfstandig aan het werk zijn. Er voldoende rust in de groep heerst. Of in de pauze wanneer we samen inschatten dat een later moment, mogelijk zelfs na school, ook een mogelijkheid is. Urgentie inschatten en het samen afstemmen als acties.

Maar wat ook altijd kan is een chat op papier!

Vandaag mijn eerste van het jaar. De nieuwe leerling kijkt me wat verwonderd aan. We kennen elkaar nog niet. Hij nieuw op school, nieuw voor mij en ik nieuw voor hem. Kennis maken met elkaar. Via pen en papier. Langzaam en rustig afstemmen op wat hij nodig heeft. Voor zijn welbevinden, gedrag en werkhouding.

Onze tweede dag samen.
Zijn (ver)moe(id)heid is overduidelijk zichtbaar.
Hij is snel afgeleid.
Zijn ‘stoer’ taalgebruik niet geheel passend.
Op zoek.
Naar zijn zelfregulatie.
En tegelijkertijd zijn plek binnen de groep.
School.
En het voor hem nieuwe systeem.
Van het voortgezet speciaal onderwijs.

Wil hij nu al zijn grenzen verkennen? Hij neemt zijn ‘op de rails’ ervaring mee naar hier. Is het coping? Faalangst misschien? Wat ik voel is dat er zoveel meer in deze jongen zit dan hij wellicht zelf kan geloven. Op zoek naar zijn potentieel wordt onze uitdaging. Perspectief bieden. En de springplank zijn wanneer zijn potentieel ons speciale schoolsysteem hem overstijgt.

Op het lege vel papier dat ik pak schrijf ik onder andere wat ik aan hem lijk te zien. Tegelijkertijd beschrijf ik mijn eerdere ervaring met hem waarin zijn positieve gedrag en houding mij zijn opgevallen. Een duidelijk legitimatie voor zijn gedrag schrijft hij onder mijn vraag. Hij wil hier niet zijn. Hij wil terug. Naar zijn oude school. Een helder doel! Ergens ook schrijnend. Dat het perspectief, mogelijk zelfs zijn droom, voor zijn gevoel hem zijn ‘afgenomen’. En tegelijkertijd het maatschappelijk beeld van het speciaal onderwijs, het vmbo en de ‘drop-out’.

De vraag wat hij kan doen en doet wanneer hij moe is volgt. “Proberen gefocust te blijven en mezelf bezighouden met mijn werk,” zo lijkt hij sociaal wenselijk te antwoorden. Niet geheel congruent met zijn verbale ‘saaie school’-opmerking eerder. Sociaal wenselijk is het echter niet. Hij wil. Hij is een doorzetter, zover was mij een dag eerder al duidelijk. Maar hij is het onderweg via rebound naar deze school ergens kwijt geraakt. Niet gehoord, net als Teun? Niet gezien? Niet begrepen?

Op de ‘wat hij nodig heeft’-vraag is hij zeer duidelijk. “Vaak helpt muziek luisteren omdat ik dan niks of bijna niks om me heen hoor.” Fantastisch hoe duidelijk zijn antwoorden bijdragen aan het beantwoorden mogelijke hypotheses, zoals in zijn geval rondom sensorische waarnemingen. Want: hoe verwerkt hij wat hij hoort? Hoe gevoelig is hij voor omgevingsgeluiden en sfeer? Na het weekend neemt hij een mp3-speler mee naar school. Als test. Om te kijken of het werkt. En hij zich kan focussen op zijn leerwerk door zich af te sluiten van zijn omgeving.

Een ogenschijnlijk oppervlakkig eerste chat op papier levert direct al relevante informatie op. En de vorm werkt. Anonimiteit doordat niemand anders dan ik lees wat hij schrijft. Het is veilig. Je bepaalt zelf wát je opschrijft. Het houdt mij in ieder geval scherp! En je bepaalt wanneer je iets opschrijft. Bedenktijd ontvouwt vanzelf. En het draagt in ons geval ook nog eens bij aan het bouwen aan onze relatie. Beschikbaar zijn op papier kan altijd!

 

*Deze tekst is eerder gepubliceerd op Gedragen Onderwijs.

About the Author

Leave a Reply