Latorrr! En daar ging ze, door de mist…

Latorrr! En daar ging ze, door de mist…

Latorrr! En daar ging ze, door de mist…

latorrr-mistQoutePrecies 3 jaar geleden postte ik dit artikel. Het speelde toen, in de mei-vakantie. Vorig schooljaar haalde ze haar diploma en de middag voor de uitreiking heb ik deze tijd nog kort met haar doorgesproken. Of het toeval was of niet kwam er een toenmalige leerling bij staan. Vol trots vertelde hij over zijn eigen vermissing en wilde de website met zijn signalement laten zien. Haar reactie was alles zeggend, met een waarde(n)vol statement: een grens over willen gaan was het niet, maar een zoektocht binnen haar eigen grenzen en mogelijkheden dreef haar. Omdat de thema’s en de inhoud nog steeds actueel zijn een herschreven repost:

Hoe vermist waarschijnlijk ingeleid werd door het gemis aan veiligheid, vertrouwen, gevoel van eigen regie en vrijheid, dat uiteindelijk haar heeft aangezet tot een vertrek. Samen met een groepsgenoot liep zij rond middernacht weg. Op avontuur? Op zoek naar beter? Het is en blijft natuurlijk (nog) speculeren wat haar dreef om te weg gaan.

Tussen de eerste reacties van mensen die haar ‘kennen’ vind ik een “…niet heel verbazingwekkend..” Klopt! Ze is, wat heet, een ‘probleemleerling’. Naast een beschrijving van wat uiterlijke kenmerken en spullen die ze bij zich heeft, hangen er ook een hoop diagnoses aan haar. Dat laatste schrijven ze er natuurlijk niet bij, maar intern worden deze vaak als excuus of verklaring voor haar gedrag gebruikt. Ja, ze zit bij ons op school, een school voor Voortgezet Speciaal Onderwijs.


Veiligheid

Wat maakt dat haar gedrag als ‘probleem’ gezien wordt? Ooit vertelde ze dat zij zich allesbehalve veilig voelt op school. Haar hoofdreden: het niet begrijpen van en adequaat kunnen communiceren met anderen in haar omgeving.

Ja, het is fijn dat er voor leerlingen die niet meer welkom zijn in het regulier onderwijs een ‘speciale’ school is. Echter is het op tien vingers na te tellen wat een opeenhoping van leerlingen die niet in het reguliere systeem passen bij elkaar teweeg kan brengen. Wanneer het al lastig is om een antwoord te vinden op de vraag: ‘wie ben ik’, dan is de ‘hoe verhoud ik me tot mijn omgeving’-vraag verder weg dan ooit. Als adolescent al helemaal en wat maakt dat dan de nadruk ook binnen het speciaal onderwijs op schoolse vaardigheden en kennis ligt?

Het vraagt van een leerkracht, ouders en verzorgers om aan een veilige omgeving en (groeps)dynamiek te bouwen. Dit om zo de sociaal-emotionele ontwikkeling samen te brengen met eigen vaardigheden, talenten en kennis. En dat start bij een relatie! Het voorleven van wat je een kind wil meegeven zichzelf volwassen in de wereld te zetten. Draait het om of ligt de focus enkel op kennis, vallen ook binnen het speciaal onderwijs leerlingen buiten de boot! Het is dus nodig om tijd en ruimte te nemen om de omgeving zo aan te passen aan dat wat een leerling nodig heeft. Waarom stromen leerlingen vanuit het cluster4 onderwijs anders uit naar gesloten instellingen of komen ze thuis te zitten? Hoe kunnen we juist een brug zijn naar en voor het regulier onderwijs? Hoe blijven we scherp op leerlingen die: “latorrr!” denken, zeggen en/of doen: introverte leerlingen, leerlingen die uit de klas gestuurd willen worden of zelfs weglopen?

Begrepen willen worden en leren jezelf te ondertitelen waren haar antwoorden.

Daar zat zij op een dag, in de achtervang (een time-out) en vulde een herstelformulier in. Het probleem voor haar was dat zij het gevoel had dat haar leerkracht niet naar haar luisterde. Zij schreef dat onhandig op waardoor bij het punt ‘welke oplossingen’ alleen maar iets kwam te staan wat de ander diende te veranderen. Ik maakte haar hierop attent en merkte direct dat zij zich niet veilig en vertrouwd voelde om gelijkwaardig het gesprek met haar leerkracht aan te gaan. Met een metafoor, humor en wat vragen stuurde ik haar vol ‘verwarring’ terug. Met één doel: echt na te denken over een constructieve oplossing.

Na drie vragenrondes, en bij sommige leerlingen duurt het weken, zelfs maanden, kwam ze tot inzicht en zelf in beweging: winst dus! Het gesprek met haar leerkracht verliep goed. Ze zat duidelijk in een andere mindset en voelde zich veilig en sterk genoeg om het gesprek aan te gaan. Later gaf ze terug zich gehoord gevoeld te hebben!


Vertrouwen

Wat heeft deze ‘avonturier’ dan nodig? Naar eigen zeggen mist ze het vertrouwen in en van haar omgeving.

‘Onze’ opdracht, als (speciaal) onderwijs zou dus moeten zijn: haar het vertrouwen geven en leren vertrouwen te hebben! Vertrouwen, een bijzonder iets. Vertrouwen geven betekent ook dat de ander op wie we rekenen de positieve verwachting (nog) niet waar kan maken. Vaak heeft dit een direct verband met ons eigen perspectief, aanname en oordeel. Vertrouwen is leren en ervaren, op je bek (mogen) gaan en vanuit een gevoel van veiligheid en in relatie met de ander mogen groeien.

Er bestaat daarom geen mooier vak dan die van leerkracht: we mogen luisteren, de ander serieus nemen en het geloof hebben en houden dat een kind/leerling blijft exploreren, vragen, verwonderen en ontwikkelen. Ont-wikkelen. En dat kost tijd en vraagt ruimte. Leren succeservaringen op te doen. Ervaren dat het kind er mag zijn. Vertrouwen.

Een verbreking van de relatie, door een leerling uit het lokaal zetten/sturen en/of het niet gelijkwaardig bejegenen, werkt averechts bij vertrouwen. Juist daarom is een ecologische en humanistische visie zo gewenst. Dat doe je door open te staan en te verwonderen, te kijken met je hart, luisteren en af te stemmen. Door samen op zoek te gaan naar wat nodig is om samen verder te komen, vanuit respect voor elkaars perspectief!

Laatst werd ze teruggestuurd naar school. Ze wilde niet meelopen met de groep naar de andere locatie voor een praktijkvak. Op school vertelde ze dat zij zich schaamde voor de rest van de klas. Dit zegt natuurlijk alles over haar zelfbeeld, zo onzeker als ze is. Ook gaf ze aan dat niemand vertrouwen in haar had en ik kon opmaken uit haar woorden en intonatie dat dit haar zeer deed.

Zou de druk van aanpassen haar murw hebben gemaakt om nog iemand te vertrouwen?

Ze voegde er aan toe dat ze echt wel alleen kon lopen, veilig zou aankomen en goed mee zou kunnen doen tijdens de les. Ik wilde haar wegsturen, zodat ze mij kon laten zien dat ze te vertrouwen was en te laten ervaren dat ik alle vertrouwen in haar had.

In overleg liet de locatieleider duidelijk merken er anders over te denken: alleen lopen was niet volgens de regels… De teleurstelling in haar gezicht was verscheurend om te zien en weer liep ze een deuk op! Ze baalde: “..zie je wel dat niemand mij vertrouwt!?” Ze had gelijk!

Uitzonderingen op regels dienen gemaakt te worden voor uitzonderlijke leerlingen. En ook ik zat met een k#tgevoel! Ik had haar moeten laten gaan en zelf de klappen moeten opvangen. Latorrr, weg vertrouwen!


Eigen regie en vrijheid
Hoe werkt dat ‘eigen regie’ en drang naar autonoom zijn dan? Dit kind, dit mens, deze leerling is uit eigen beweging weggegaan. Eigen regie over en voor haar vrijheid. Natuurlijk kun je dan zeggen ‘vreselijk’, je kunt je ook afvragen wat zij heeft doen bewegen om weg te lopen. Daar liggen de antwoorden en aanknopingspunten om samen te bouwen.

Korczak schreef ooit: ‘ieder kind heeft recht op zijn eigen dood’. Hij vervolgde met ‘uit angst dat de dood het kind uit ons leven wegrukt, ontnemen wij het kind het recht om te leven’. Ja, natuurlijk kan of is het misschien wel zo dat de jonge avonturier hulp nodig heeft, echter zal zij degene zijn die zal aangeven welke en bewegen in de richting van de hulp die bij haar past. Het gaat hierbij om volgen! Haar (of welk kind dan ook) in een doos stoppen en met gaffer dichttapen ontneemt haar naast alle vrijheid en vertrouwen dus ook het gevoel van veiligheid om te groeien als mens. Om te mogen laten zien wie je nu werkelijk echt bent!

Ze pakt nu haar vrijheid om te laten zien waartoe zij zelf in staat is. Dat ze ook om kan gaan met ‘gevaren’, als die er al zijn. Dat ze verder is dan ‘wij’ als volwassenen denken. Allang toe aan volgende stappen. En is ze dat niet dan zullen wij moeten vertrouwen op dat zij snel weer terug is. En natuurlijk hoop ik dat ze veilig is en besef tevens dat dit ook mijn gedachte en wens is. En het gaat niet om mij, het gaat om de noden van deze jonge dame!

Kwaliteit van leven en onderwijs
Als veiligheid, vertrouwen, gevoel van eigen regie en/of vrijheid ontbreken, wat zegt dit dan over de kwaliteit van een leven? Hoeveel regie en verantwoordelijkheid mogen ‘wij’ als ouders, hulpverlener of leerkracht over- en op ons nemen? Zijn de voorgaande begrippen als kaarten in een kaartenhuis? Kun je het ei ook kapot knijpen door angst en/of te veel of ‘verkeerde’ zorg? Kan iemand als los zand, mede omdat het het nooit geleerd en ervaren heeft hoe, door je vingers glippen?

Vorig jaar bracht ik een oud leerling naar zijn laatste rustplaats. In zijn laatste brief schreef hij altijd het gevoel te hebben gehad niet welkom te zijn. Wat maakt dat een kind wegloopt? Wanneer voelt het zich welkom? Zoek je naar veiligheid? Geborgenheid, zoals ieder zoogdier dat leeft dat nodig heeft? Is het een gemis aan vertrouwen? Zoek je respect, gelijkwaardigheid? Een luisterend oor misschien? Zoek je naar ruimte of iemand die je leert om te gaan met vrijheid en verantwoordelijkheid? Een plek waar je welkom bent en/of jezelf welkom voelt?

Is het niet de essentie van een school, ofwel het onderwijs, om leerlingen verder te brengen in hun ontwikkeling, talenten en dromen? Is het niet ‘onze’ taak om een rolmodel te zijn, ook en misschien wel juist voor leerlingen die (nu nog) niet passen in het reguliere systeem?

Wat is de droom van deze avonturier? Ik weet het niet! Nu niet. En die onwetendheid steekt mij omdat het mijn professie is leerlingen te kennen. Ik ken haar niet goed genoeg en dat wetende blijven er eigenlijk alleen een hoop vragen over. Geen mening, oordeel of gevoel van ‘wat erg’. Eerder een gevoel van jaloezie. Zij heeft het lef om te vertrekken…

Die jonge dame uit Iran, die ergens voor staat, zien we als een heldin. Deze jonge avonturier zoekt waarschijnlijk haar eigen heldin, in zichzelf. Iemand die een hand naar haar uit steekt, trots is!

Haar vertrek deed me denken aan het verhaal van Melani Burnett tijdens TEDxAmsterdamED een jaar geleden. Haar grootste boodschap en metafoor was dat wanneer alle deuren gesloten lijken te zijn, er altijd open ramen zijn!

Ik zie deze jonge avonturier verdwijnen door het raam, naar beneden aan de touw de donkere nacht in. Ik heb er alle vertrouwen dat zij de juiste keuzes maakt en genoeg leert van deze zelf ondernomen reis. Wanneer de mist is opgetrokken zal ver niet zo ver meer zijn… Latorrr en tot snel!

About the Author

Leave a Reply