Blog : educatie

Ik ben geen probleemkind

Ik ben geen probleemkind

‘Ik ben geen probleemkind.
Ik ben een uitdaging.’ – 2DOC

Geen kind? Jong overvraagd.
Geen probleem? Bagage genoeg.

Praten over gevoelens.
Kwetsbaarheid als thema.
Niet geleerd.
Niet gezien.
Niet begrepen.
Ongrijpbaar.
Ogenschijnlijk.

Lees verder

Geduld en vertrouwen als grenzeloos

Geduld en vertrouwen als grenzeloos

Na de pauze was het partijtje voetbal nog niet afgelopen. Althans, voor hen. Al bekvechtend komen ze binnen. En nadat ik net scheidsrechter speelde, verwonder ik me over de nieuw ontstane strijd die zich voor me ontvouwt. Waar eerder de wedstrijd gelijk op ging, zie ik ook hier een gelijk opgaande woordenworsteling. Ik loop al observerend op ze af en net op het moment dat de woorden over wilden gaan in daden begeleid ik hem naar de klas.

In eerste instantie loopt hij boos naar zijn plek. Een vraag gooi ik achter hem aan. Hij kan er nog niets mee. Mijn voorspelbaarheid zet ik zo weg. Als intentie. En als hij nog geen seconde zit, staat hij alweer op. Opstaan om zich vervolgens een weg door mij heen proberen te banen. Hij duwt wat, maar niet door. Woorden gaan zijn actie voor. Over op zijn bek slaan. Over dat hij het wel eens zal gaan voelen. Over dat hij dood gaat. En iets over zijn kankermoeder.

Lees verder

Als een kaartenhuis

Als een kaartenhuis

Tijdens het openingsspel werd hij een eerste keer aan de kant gezet. Hij deed ogenschijnlijk iets verkeerd. Met een blik van onbegrip droop hij af. De eerste keer was het trouwens niet. Dat wist hij. Even daarvoor, in de vroege ochtend, was hij eigenlijk al drie, vier maal op zijn plek gezet. De ander was er klaar mee, zo werd hem verteld. Een potlood werd uit zijn hand gegrist. En die grote hand zette zijn hoofd in beweging naar daar waar gekeken diende te worden. Het haalde hem zichtbaar uit de relatie met de ander. Sterker, zelfs met zichzelf. Onderuitgezakt gaf hij op. Geen zin de zin van zijn welbevinden te delen.

Lees verder

De roos fluistert

De roos fluistert

Zo’n ‘day after’. Gister een dag ziek. Thuis.
Vandaag gaf een leerling mij een roos. Opbloeien als metafoor.
Zij miste mij. Ik hen. Sterker, ik soms zelfs mezelf.
En dus korte break. Een nood.
Mijn baas vroeg of ik migraine had. Nou, mijn hoofd voelde niet goed, zover was zeker.

Lees verder

Zo. Alsjeblieft!

Zo. Alsjeblieft!

Met een plof zet de leerkracht zijn broodtrommel neer. Het zakje met wat appels, waar waarschijnlijk wat butsen in zitten, en zijn pakje drinken volgen met dezelfde kracht. “Zo, alsjeblieft! En ik hoop dat groep 7 geen last van je heeft!”

Het geluid van de klap waarmee de broodtrommel de tafel raakt is niet eens hetgeen mij van mijn beeldscherm doet opkijken. Het is de energie waarmee de leerkracht als een wervelstorm, het kind onder zijn oksel gegrepen, de gezamenlijke ruimte in komt. Ja, duidelijke taal. Zover is zeker. Alleen, welke pedagogische waarden er onder deze boodschap schuil gaan is mij een raadsel. Het ‘geen last van je hebben’ impliceert enkel onmacht dat als schuld en schaamte op het kind geprojecteerd wordt.

Wanneer de leerkracht de jongen de rug toekeert verschijnt er een brede glimlach op zijn gezicht. Zo’n glimlach waarmee het kind lijkt te willen zeggen: ‘zo, alsjeblieft. Nu heb ik het voor elkaar. Ik heb je waar ik je hebben wil. Waarom weet ik niet precies, maar samen in een ruimte zijn lijkt me op dit moment niet zo handig.’ Of was het een glimlach waarmee hij zijn verbazing bedekte?

Lees verder

Regisseur van je eigen leven

Regisseur van je eigen leven

Mei 2012. Vier jaar geleden. Ik zag bij toeval een programma over het filmfestival in Cannes. Niet dat ik het programma helemaal aan het volgen was maar je kent dat wel: een beetje bankhangen en surfen op internet. Ik was bezig met het bewerken van foto’s. Beelden van momenten aan het herbeleven en een plaats aan het geven in mijn ‘hall of brain’. Het filmfestival op de achtergrond.

Ineens hoor ik Antoinette Beumer iets zeggen over het willen lesgeven. En op alles wat maar met onderwijs of opvoeding te maken heeft, spitst mijn oren. Haar woorden waren helder.

Wat ik regisseurs zou willen leren is dat je eigenlijk van te voren heel goed moet weten wat je wilt halen maar dat je dan op de set alles moet loslaten.”

Lees verder

Op tijd rekenen

Op tijd rekenen

We zijn op tijd, maar in de klas lijkt het uit te lopen. De kookwekker lijkt iedere tien minuten niet doeltreffend genoeg. Een ander ouderpaar ploft naast ons op een bank neer en we kijken elkaar wat bedenkend aan. Bij mij de twijfel. Zijn we dan misschien toch te laat? Of te vroeg?

Met een zwaai wordt de klasdeur open gegooid. Een rood, gespannen gezicht volgt twee ouders die het lokaal uitsnellen. De planning loopt niet geheel volgens plan. Samen met mijn vrouw loop ik in het spoor van de juf naar binnen. Ik neem plaats op de stoel van een groep 4-der.

Wat volgt is een uitgebreide uitleg van hoe het jaar praktisch is gestart, waar de juf en ook de kinderen aan gewerkt hebben en wat haar ervaringen zijn tijdens het werken met onze zoon. Ik luister en wacht geduldig op het moment dat we het gaan hebben over zijn voortgang. De secondes tikken weg.

Lees verder

#INSPIRatiE

#INSPIRatiE

Een ode aan mijn collega’s en de leraar die mij life-changing heeft geïnspireerd.

Niet voor niets kom jij iedere ochtend je nest uit! Dag in dag uit de klas in en inspireer je, op jouw manier, de leerlingen die voor je zitten. Jij hebt een belangrijke taak en bijdrage binnen het onderwijs en zelfs binnen de samenleving. Iedere dag probeer je je leerlingen verder te brengen op weg naar volwassenheid: hen motiveren en leren de dingen zelf te doen! Jij als voorbeeld, motivator en leermeester.

En ooit, back in the days, was daar een leerkracht die ook mij raakte en geïnspireerd heeft.

Lees verder

verRIJKEnde opVOEDING.

verRIJKEnde opVOEDING.

Al een tijd volg ik op sociale media de school van mijn kinderen. Het is prettig om als ouder up-to-date te blijven van welke activiteiten er zich binnen/buiten de school afspelen. Doorgaans ‘like’ ik. Afgelopen week een gevoel van ‘dislike’! Alleen, die knop bestaat niet. En enkel een like/dislike is ook zo nietszeggend.

Als Feie de school inloopt en doorgeeft dat hij eerst nog naar de tandarts gaat, vraagt zijn lerares dit ook door te geven bij de juf van de verrijkingsklas. Wachtend op mij in de deuropening meldt hij mij zijn eerstvolgende bestemming.

De juf loopt op mij af met de vraag hoe laat we een afspraak hebben. Zij zou met de groep op excursie gaan. Naar de McDonalds. Een rondleiding waar Feie dan nog bij aan zou kunnen sluiten. Like!

Wanneer ik Feie afzet na het tandartsbezoek is de rondleiding al in volle gang. Een prettige sfeer. Vragende kinderen. Verwonderde blikken.

’s Avonds valt mijn oog op een foto. Blije kinderen voor de McDonalds. Lachend, zwaaiend en het laatste slokje. Het bekertje uitknijpend. Tot op de laatste druppel geslaagd lijkt me!?

De eerste reactie onder de foto die ik lees verbaast me!

‘Dat vind ik jammer… Van wie komt dit initiatief?’

Deze opmerking kan natuurlijk vanalles betekenen. Van het jammer vinden niet te kunnen participeren tot het oordeel op de McDonalds. Ik ga uit van het eerste. Totdat ik verder lees… Mijn mond valt open. De honger vergaat me!

‘Ik heb van S. net geleerd dat McDonalds echt best gezond is! … Terwijl de rest van de wereld juist steeds beter snapt dat het superslecht is. Misschien toch een misser, dit?’En een andere ouder post nog een link naar de 14 ingrediënten van een frietje.

Oké, wat een uitstapje naar de Mac al niet kan losmaken. Ik verbaas me. Los van het oordeel op de ‘Mac’, vind ik het juist een positieve ontwikkeling dat een school de moeite neemt leerlingen de wereld te laten zien!

Ik weet nog goed dat we een jaar of acht geleden ontdekten dat er een traditionele vernieuwingsschool in onze wijk stond. Een Montessori-school. En laat Maria nu een sterk pedagogisch statement hebben gehad: ‘Help mij het zelf te doen!’

Parallel aan Maria Montessori leefde Janus Korczak, voor mij een pedagogiekheld. Als ik de reacties onder de foto zie staan, denk ik aan zijn statements: ‘we kunnen ons kind geen vrijheid geven, zolang we zelf geketend zijn’ en ‘uit angst voor de dood van het kind, ontnemen we hem vaak het leven’.

Statements die neigen naar zelfopvoeding, met de kanttekening dat je altijd een ander nodig hebt om te ont-wikkelen! En het toeval wil dat kinderen ouders/opvoeders hebben. Niet voor niets. Net als dat de school onderdeel is van het leven van een kind. opVOEDING als centrale rol in het leven van een kind. Opvoeding verrijkt. Net als excursies dat doen. Kinderen laten ontdekken. Details en het grote geheel leren (over)zien. Hen leren hun eigen plek in te nemen. Het zelf te doen!

Kinderen zijn kinderen, leven in het moment. Zij zijn (nog) niet bezig met oordelen. Hebben (nog) geen angsten over wat er in voedsel zit. Kinderen verwonderen. Bevragen ons. Leren langzaam en spelenderwijs de verantwoordelijkheid voor hun eigen leven te dragen.

Een MISser wordt gezegd. Ik weet het niet. Welke impact zou dit bezoek aan de McDonalds op de lange termijn hebben voor Feie? Ik ga er niet eens over nadenken!

Vroeger toen ik net zo oud als Feie was, gingen we tijdens een kinderfeestje naar de McDonalds. Toen nog de Mac met rood en geel. We kregen ook een rondleiding. En mochten daarna zelf hamburgers bakken.

Een avontuur! Ik was niet bezig met waar het vlees van een hamburger vandaan kwam.

Mijn pedagogisch statement in deze context en in lijn met Montessori zou zijn: ‘Help en leer mij zelf te waarderen!’

Zelf ga ik niet met mijn kinderen naar de McDonalds. Een bewuste keuze. Legitimeren doe ik wanneer zij met de vraag komen! Tegelijkertijd leer ik hen gezond te leven. En bewust keuzes te maken. Waarom wel/geen vlees bijvoorbeeld. Een keus die zij uiteindelijk zelf mogen maken. Als zij die verantwoordelijkheid kunnen dragen.

Een McDonalds uitsluiten heeft weinig zin in mijn ogen. Hetzelfde willen we doen met roken, alcohol en drugs. En ik denk aan Korczak.

Ik wil mijn kinderen leren hoe zij hun plek innemen. Hoe zij sterk in de wereld kunnen staan. En dat wil ik samen met hen verkennen. Van en met elkaar leren! En daarin mogen de diversiteit van mensen en plekken op de wereld er zijn. School speelt een belangrijke rol. Er gaat niets boven samen opvoeden van kinderen. Samen onze kinderen verder brengen. Luisteren, volgen, spelen, ontdekken en open de wereld in. Educeren!

Wanneer we denken in ‘missers’ en oordelen, hoe leren kinderen dan zelf waarderen?

Mensschap vraagt oefening!

Mensschap vraagt oefening!

Het houdt me bezig.
Parijs. Dat ene beeld.
Die voor even eenzame man.

een-2Bleerling

En dan deze tweet van ‘een leerling’.
Als reactie op de gebeurtenissen.
Vertrouwen in jezelf! Mooi.

Bijna tegelijkertijd zie ik op Facebook een bericht voorbij komen. Over Aboutaleb, de burgervader van Rotterdam. Op de dag van de desbetreffende aanslag, spreekt hij zich uit. Vooral zijn emotie. Begrijpelijk! Hij is het zat! En ik lees die ene tweet van ‘een leerling’ nog eens. Zou Aboutaleb boos zijn?

Aboutaleb

Natuurlijk is hij boos! Wie niet. Dat wat er is gebeurd, is verwerpelijk. Zo ver mogelijk.
En tegelijkertijd direct mijn vragen als ik de uitspraken van Aboutaleb in Nieuwsuur hoor:

Wat drijft iemand tot een actie als deze?
Wat maakt dat we -als samenleving- ogenschijnlijk weinig begrip hebben voor emoties van anderen?
Hoe draagt satire bij aan de open dialoog, juist ook tussen de tekenaar/schrijver en ontvanger?
Welke verantwoordelijkheid hebben de media?

Het houdt me bezig.

Een wisseling van woorden met Marcel Kesselring.
Prettig om gedachten te ordenen.
Gedachten in woorden een plek geven.
Het mezelf verhouden tot de ander.
Andere meningen. Verkennen.
En het scherpstellen van mijn eigen visie.
Op mens. Op mijn taak en rol als opvoeder én leraar.

Ronald, ik ben van de dialoog maar soms houd het echt op. Weet niet met welke dialoog je deze mensen nog überhaupt kan bereiken of had kunnen bereiken – niets verplicht je om in Frankrijk of Nederland te wonen, toch?

Met welke dialoog je deze mensen kan- of had kunnen bereiken. Nu? Geen enkele. Het gaat juist om wat we nu wél kunnen doen. Ik denk terug aan ‘een leerling’. Mensen gaan naar andere landen. Ze rotten op! Om daar te leren hier pijn te doen. Angst te zaaien. Wat leert dat ons?

Ik vind wel dat we veel meer moeten weten hoe het zover komt dat mensen radicaliseren.

Deze ‘vraag’ naar perspectiefneming is geniaal. Eerst begrijpen. Ik zou het ook willen weten. Wat hen drijft tot gedachten, en later acties, die werkelijk die niet de mijne zijn. Zodat ik mijn kinderen kan uitleggen hoe zij zich weer verhouden tot denkconcepten, acties en gebeurtenissen als deze. Zou ik hen ooit het onderliggende verklaren?

Wat het mij tot nu toe leert is dat ik denk dat een oordeel ontstaat vanuit onwetendheid. Een gebrek aan begrip en (zelf)vertrouwen.

Blijkbaar woekert er al jaren iets in de westerse samenleving, misschien is dit nu juist het moment dat Europeanen dichter bij elkaar komen en dat dit de echte dialoog start “wat voor Europa zijn we en willen we zijn.

Woekeren. Een bijzonder woord. Ongewenst groeit er iets voort als betekenis. Het functionele waarom van geschiedenis: wat was ooit en is de functie van een wapen? Het spel van macht en onmacht. Over uitsluiten gesproken. Eeuwenoud.

Het houdt me bezig.

Een leerling zegt: ‘als je sterk genoeg bent’.
Een sterker ‘wapen’ is er volgens mij niet,
in je kracht staan! Dicht bij jezelf.
(zelf)Vertrouwen volgt. Toch?

En waarom alleen Europeanen? Volgens mij start het bij het gezin, bij de buurt en in de school, de klas. Waar ook ter wereld. Waar ook ter wereld is de mogelijkheid er om te leren sterk genoeg te zijn. Om te oefenen. We noemen het opvoeding en onderwijs. Cultuur bepalend, dat wel. Het inzicht en gesprek hierover als brug.

De dialoog, het gesprek door wederzijdse woorden. Zolang we maar dezelfde betekenis aan woorden geven en de moeite doen het onderliggende gevoel samen te ervaren. Begrijpen. De tijd nemen om te luisteren naar wat er gezegd wil worden. Doorvragen helpen mij om dat wat gezegd wil worden te snappen. Snappen op weg naar begrijpen. Het helpt mij mijn mening en argumenten te verruimen. Begrijpen vraagt oefenen om mijn perceptie en standvastige visie ‘even’ los te laten.

De dialoog waar emoties mogen zijn. Pokon voor de relatie. Waar kwetsbaarheid juist sterk is. Zelfs sterker maakt. Waar persoonlijke inzichten bijdragen aan persoonlijke groei. Vanuit ‘het zelf’ als brug naar de ander. Insluiten.

Daarom zou ik de vraag ‘klein’ willen beginnen. Less is more. Wie ben ik en hoe verhoud ik me vreedzaam tot mezelf, de ander en de wereld?

Deze existentiële vraag die in mijn ogen ook direct de essentie is van ons opvoeden en ons onderwijs. Kinderen bevoorwaarden zichzelf te blijven (her)ontdekken. Het brengt een verantwoordelijkheid met zich mee. Daarom leren we denken en doen op school. Van taal, rekenen via creëren naar wereldvakken. Leert ieder kind zijn/haar eigen verhaal.

Ronald, helemaal eens met je opmerking dat we bij onderwijs moeten beginnen, daarom vind ik dat we het op scholen veel meer moeten hebben over burgerschap, veel belangrijker dan al toetsen. De eerste vraag van een onderwijsinspecteur moet zijn: wat doe jij structureel op school met kinderen met burgerschap. En nee, burgerschap is geen vak, het is de kern van onderwijs.

Bij onderwijs beginnen… En ouders dan? School heeft natuurlijk ook een gedeelde verantwoordelijkheid rondom opvoeden, maar de focus ligt op kennis en vaardigheden. Spelen met deze topics in een pedagogische context. Ouders zijn hoofdverantwoordelijk voor de opvoeding. Het lijkt me daarom belangrijk om als school ook met ouders in gesprek te gaan. Over hoe zij ‘school’ zien, ‘opvoeding’ en ‘burgerschap’. Maar ook in gesprek over de gebeurtenissen in Parijs. Afstemmen. Iedereen hoort erbij. Ook de verhalen van ouders.

Het houdt me bezig,

Burgerschap.
Voor mij een statisch begrip.
Het kind leren ‘een burger’ te zijn.
Vrijheid binnen kaders.

Mensschap klinkt natuurlijk niet. De inhoud: leren om zelf ‘sterk te zijn’. Vragen durven stellen. Zelfs een doorvraag. Vreedzame keuzes maken. Weten dat je altijd een keus hebt. Welke goed voelt en waarom. Maar ook leren als mens van waarde te zijn. En dan vooral veel oefenen! Fouten mogen maken en door fouten te vieren groeien. Open met elkaar absolute waarheden in twijfel trekken. Met oog en respect voor diversiteit in mens en visie.

Het vraagt verantwoordelijkheid. Om binnen de vrijheid van de kaders keuzes te maken, te starten en te voorleven. Om iedereen te betrekken in het proces.

Helaas lossen we daar de problemen van vandaag niet mee op en in dat opzicht ben ik het met onze burgemeester eens. …

Probleem. Wat is een probleem? Volgens mij niets anders dan een brug tussen de situatie NU en de gewenste situatie. Vandaag is nu. Dus hoe kan welke brug dienend zijn. Samen het ‘waarom’ onderzoeken.

Vele meningen over het wel/niet bespreken van de gebeurtenissen in Parijs met kinderen zie en hoor ik voorbij komen. Vaak met argumenten om het gelijk te verankeren. Het houdt mij bezig, maar mijn kinderen en leerlingen ook? Zo nee, wat maakt dat ik het wel zou bespreken? Meenemen als verhaal, ‘inspiratie’ en voorbeeld wanneer de eerste vraag komt!

Op HetKind.org lees ik een les van Roel van Dael. Hij raakt met zijn woorden:

De werkelijkheid bestaat niet uit losse feiten en gebeurtenissen, maar uit relaties! … Dan kunnen we de leerinhoud onmogelijk in vakjes gaan opdelen. De ecologische, sociale en economische aspecten zijn namelijk onlosmakelijk verweven met elkaar.

De holistische benadering juig ik toe! Hij legitimeert:

We krijgen dus te maken met tal van duurzaamheidsvraagstukken, waar we niet zomaar een oplossing voor vinden. … We moeten het totaalbeeld achterhalen! Dit kan enkel door over te schakelen naar een constructieve systeembenadering. We laten de kinderen, die van nature systeemdenkers zijn, zelf hun kennis ontwikkelen! …

Kennis construeren door de dialoog met elkaar aan te gaan. De opvoeder/leraar niet als alwetende, maar samen kennis en ervaringen open leggen, delen en holistisch -vanuit verschillende invalshoeken- benaderen. Samen onderwijs maken en dragen. Waar rolwisseling (apprenticeship) er mag zijn! En daar kunnen we vandaag al mee beginnen.

Het houdt me bezig.
Vooral wat het vraagt.

Te beginnen met kwetsbaarheid en moed. Zonder (waarden)oordeel, wel/niet vanuit oude pijn, het gesprek durven aangaan met de ander. Bewust zijn van je bewustzijn. De objectieve subjectiviteit ont-moeten. Dan de ander. De open vraag van oprechte (kinderlijke) verwondering. Waarderen van waarden. Het conceptualiseren en vormen van een standpunt dat op voorhand flexibel is, en waar ieder mens en iedere situatie uniek is.

Ik denk terug aan ‘een leerling’.
Zij weet het, schrijft ze.
Voor haar en nu, in deze situatie.
Zij als leermeester, ik lees als apprentice.

Ik voel dat het nog ergens wringt.
Voor mij en in deze situatie.
Vertrouwen in jezelf, als aanslagpleger.
Het was er volgens mij.
In de ander ook.
Maar in het leven?

Het blijft me bezighouden.