Blog : Ronald Heidanus

Jaarwoord 2017

Jaarwoord 2017

Een jaarwoord. Niet als voornemen, maar om ieder jaar een intentie neer te zetten! Het woord als olifantenpaadje. Het woord als richting in een wereld vol verwondering met alles dat zich aandient. Het woord als invoegstrook.

Na dOEN, SSTilte (ook op sociale media) en GISTen, dit jaar in 2017 het woord: FOCUS!

Het voelt als hét moment. Het moment om alle lijntjes die ooit ingezet zijn te gaan verbinden. Lijntjes van en voor de toekomst. Beginnetjes werden gemaakt, vaak voor morgen. Dat is wat het was.

Ik sta op de brug tussen toen en straks. Alles wat ik ooit deed wordt pas echt zinvol, voor mij althans, wanneer ik focus.

Lees verder

Chagrijnig aan het kopieerapparaat

Chagrijnig aan het kopieerapparaat

Als ik vrijdagmiddag bij het kopieerapparaat sta om ‘wat’ te kopiëren komt een collega aangelopen. Aan zijn loop en gezichtsuitdrukking zie ik dat hij iets wil zeggen. Tegelijkertijd voel ik dat ik geen tijd heb voor een praatje. Vanavond en ook in het weekend heb ik afspraken, dus moet ik alles voorbereiden voor maandag!

“Ik ben chagrijnig!”

Zonder dat ik er eigenlijk erg in heb hoor ik het mezelf zeggen en rollen de woorden vanuit het niets over mijn lippen naar buiten. Mijn collega kijkt me aan, zegt even niets en vervolgens pakt hij zijn printjes uit mijn stapel met kopieën. Blijkbaar zijn ze niet gesorteerd en ik voel me wat ongemakkelijk worden.

Lees verder

Op nul beginnen

Op nul beginnen

Deze tijd, de herfst, is voor mij een speciale tijd. Bladeren vallen, net als inzichten en ervaringen. Een kleurrijke voedingsbodem ontstaat waardoor iets nieuws kan groeien. Vandaag, wanneer ik wakker word, daalt een inzicht: iedere dag een nieuwe, verse start maken is voor mij een uitdaging! Iedere dag op nul beginnen. Dat.

Ooit was er die collega, die mij niet het weekend in liet gaan. Eerder op die dag had er zich een voorval plaatsgevonden: Okke gooide een stoel door het lokaal, smeet de klasdeur open en rende weg. Hij werd opgevangen, gefixeerd en de bedreiging van Okke diende als inzet en ‘legitimering’ voor verwijdering van school.

Mijn collega zag aan mij dat ik het voorval niet kon loslaten en mee het weekend in zou nemen. Die mij-kunnen-ze-niets-maken-houding bleek voor hem iets te doorzichtig. 

Lees verder

Hoi juf, ik BEN Bart!

Hoi juf, ik BEN Bart!

Al een aantal weken kom ik Bart overal tegen. Alsof ik ‘iets’ met hem ‘moet’…het wat en hoe is nog onduidelijk, zoals wel vaker… Ik ken ‘m nog van een jaar eerder toen ik wiskunde aan hem gaf. Hij is blijven zitten. En nu, de afgelopen weken, zie ik hem veranderen. Het kleine, onzekere en lieve mannetje dat ook in hem huist, heeft plaats gemaakt voor een log en opstandige jongen. De leerling is eraf. Is het een gebrek aan veiligheid waardoor hij niet meer tot leren komt? Motivatie? Wat zit ‘m dwars?

“Heeey Bart, goed om je weer te zien!” zeg ik vol enthousiasme de eerste keer dat ik zie dat hij aan het afglijden is. Zijn gehele lichaamstaal straalt uit dat hij niet wil en/of een last met zich meesleept…
“Jaah ja!?” is het enige dat ik terug krijg op mijn opmerking, zijn hoofd en ogen gericht op de grond.
“Ja Bart, ik ben blij je weer te zien!”
“Jaahah, dat zal wel…”

Zo gaat dat een aantal weken. Van de vraag hoe het met hem gaat tot het empoweren wanneer hij op de gang zit om rustig te worden. Hij weet niet meer hoe rustig te worden en lijkt ook niet te weten waar zijn onrust vandaan komt.

Als ik die ochtend op de gang in gesprek ben met een leerling, hoor ik Bart in de verte al aankomen. Een collega naast hem en op hetzelfde volume met elkaar in gesprek. Op een paar meter afstand blijven ze staan. Bart naar buiten kijkend en niet luisterend naar wat mijn collega te zeggen heeft. Het aanvaarden van de hulp lijkt al een gepasseerd station. Waarom zou je ook luisteren naar wat er van je verwacht wordt? Het doen is al helemaal verder weg dan ooit… Je best doen, al zo vaak gehoord! Voor wie doe je je best als je geen geloof meer hebt in jezelf? Wie verwacht wat en wat zegt dat over degene die wat van jou verwacht?

Met hem contact maken, de vraag stellen en de functionele ‘waarom’ uitleggen lijken wel te werken.

“Bart?”
“Jah!?”
“Zou je misschien willen stoppen met het dichtklappen van het raam? Het trilt door in de wand waar ik tegenaan zit en vind dat vervelend. Zeker omdat ik in gesprek ben en erdoor afgeleid wordt…”
“Oké!”

Een opening! Wellicht helpt hem een vraag op weg. Omdat het gesprek met mijn leerling ten einde loopt en ik merk dat mijn collega niet verder komt in gesprek met Bart, stel ik hem voor naast me te komen zitten:

“Bart, kom even naast me zitten. Ik ben nieuwsgierig wat er speelt en jou bezig houdt!?”

Na een ‘nee’, de twijfel en het motiveren door mijn collega pakt hij uiteindelijk een stoel. Het nonchalant schuiven van de stoel stopt als ik hem non-verbaal wijs op het geluid in relatie tot de andere klassen in de gang. Hij komt naast me zitten en het gesprek ontvouwt zich:

“…dat ik me niet kan concentreren! Ja, dat is mijn probleem, alleen: als ik rustig ben en er iemand is die niet luistert gaat zij schreeuwen en dat vind ik vet irritant!”
“Weet de juf dat?”
“Dat heb ik al zo vaak gezegd!”
“Bart, dat is niet mijn vraag. Wéét de juf dat jij het ‘schreeuwen’ van haar niet prettig vindt en dat het je onrustig maakt? En: hoe weet jij dan zeker dat zij het weet?”
“Ik weet het niet zeker…”
“Hoe zou je het haar kunnen laten weten?”
“Nou, door het te zeggen. Maar dat vind ik niet fijn in de groep. Ik ben bang dat ze weer gaat schreeuwen. Ik krijg daar hoofdpijn van…”

“Ik vind school ook heel saai!”
“Wat heb je nodig om school wel leuk te laten zijn?”
“…meer activiteiten en af en toe naar buiten. Dat deden we in het begin van het jaar wel, nu niet meer en ik weet niet waarom?”

“De juf zegt dat ik wel KBL/TL-niveau aankan, maar dat ik meer rust nodig heb. Ik wil wel hoger, maar de klas is te druk voor mij.”
“Alleen de klas?”
“…en ik ben zelf ook druk!”

Heerlijk, zulke gesprekken. Wat verwonderend, soms ‘onnozel’ (door)vragen en als een waterval stroomt Bart leeg. De oordelen liggen door zijn reflectie dichter bij een uitnodiging – en uitdaging – om zijn verlangens te delen. Hij doet dit, met de ontmoeting als deze als vehikel. Hij weet wat hij nodig heeft: de ruimte en veiligheid om de vraag te stellen! Wat hij zelf nodig heeft is de moed om deze ruimte te nemen. Ook zijn antwoorden zijn duidelijk: een voor hem rustige omgeving te mogen zoeken, de vraag aan de juf om leerlingen – zoals zijn juf een jaar eerder deed – persoonlijk aan te spreken en hij zou graag met een mp3-speler willen werken. En tegelijkertijd de angst: wanneer kan hij het beste het gesprek aangaan en wat als de mp3-speler gestolen wordt? Samen op zoek naar een/zijn oplossing, er is niets leuker!

BartAls ik ’s middags in de klas kom en zacht aan Bart vraag of hij al in gesprek is gegaan, knikt hij van niet. Een lach van ongemakkelijkheid voedt mijn invulling dat zijn ‘durf’ hem wat in de steek gelaten heeft. Ik vraag hem of hij het fijn vindt als ik er ook bij ben. Instemmend knikt hij. Zo groots als zijn bravoure lijkt, zoveel onzekerheid schuilt er in hem en houdt hem in zijn greep.
Aan het einde van de dag – de bel is al gegaan – staan Bart, de juf en ik bij elkaar. Ik leid het verhaal kort in met het gesprek dat we eerder die dag hebben gehad, deel mijn rol en geef het woord aan Bart. Wat onzeker en draaiend met zijn voet legt hij heel puur en zuiver zijn beleving op tafel. De juf stelt wat vragen ter verduidelijking en Bart legt uit. Het vertrouwen groeit, net als de afspraken die samen gemaakt worden.

Voor Bart lijkt het belangrijkste uitgesproken te zijn. Hij voelt zich gehoord! De kwetsbaarheid in de verbinding tussen beiden is voelbaar. Het fragiele van de open ont-moet-ing en de kracht van de pure kwetsbaarheid maken het tot een prachtig moment. Samen in de bubbel van de onderbreking en naar elkaar luisterend! Tijdloos… Tussen het verlangen en dat wat gezegd wordt, ontmoet je elkaar echt! En ik? Ik mocht getuige zijn. Zien, luisteren en verwonderen was wat ik deed. Voor hun openheid en de spiegel naar elkaar toe. Hulde voor Bart en de juf!

Mogen zijn, omdat je bent.
Hoi Bart, goed je weer te zien!

Woodstock van het onderwijs, EduShock Experience 2012

“Over een paar jaar denken wij terug aan 2012, het jaar dat de onderwijslente begon en dat wordt Edushock, Woodstock van het onderwijs!” – Marcel Kesselring
|
Waar het allemaal mee begon: een #onderwijsgekken-avond ergens eind november 2011 in Utrecht. Daar kwamen Harriët Kollen, Guido Crolla, Dirk de Boe, Lotte Rensen, Lex Hupe en ik bijeen in het Louis Hartlooper Complex. Louis Hartlooper (1864 – 1922) was een explicateur en werd omschreven als een explicatie die een bioscoopvertoning, het doodse, maakte tot levende kunst! Onder de noemer ‘niets is toeval’ is in dit ‘complex’ het idee geboren voor een heuse Edushock Experience met het boek Edushock als basis voor het event. Van het witte papier naar een real-life experience waarbinnen ontdekken, ervaren, dromen en ontwerpen van het onderwijs van morgen centraal zou moeten staan. Zo werd er vertrokken vanuit de drie pilaren: ‘turn schools into lighthouses of education‘,‘move from close to open education’ en ‘from fixed to aflexible and personal curriculum.
 

7 maart 2012 was het dan eindelijk zover: Edushock Experience 2012! Een onconventioneel event voor onderwijsvernieuwers, onderwijzigers – leerkrachten, studenten, ouders, beleidmakers -, onderwijsgekken en iedereen die onderwijs een warm hart toedraagt. Op weg – en samen – naar het onderwijs van morgen: vraaggestuurd en gedragen onderwijs, passion based learning en het vormgeven van een open leeromgeving. Een omgeving die zich ook (of misschien wel juist) buiten de schoolmuren afspeelt.
|
At last, you are here because you know something. What you know you can’t explain, but you feel it.

|

Tweehonderd onderwijzigers sloten aan met als missie het onderwijs van binnenuit te veranderen. In de Vasim (Nijmegen) werden d.m.v. verschillende workshocks en talks vorm gegeven in TED-style naar verbinding gezocht en gevonden:

Na de introfilm kwam Vera Camilla als eerste keynote spreker ‘on stage’. Ze is een dropout die na – in het onderwijs een laatste kans te hebben gegeven op het MBO – uiteindelijk koos voor haar eigen school: de ‘Academie Van Het Leven’. Ze heeft een eigen beautyblog waar ze dagelijks tussen de negen en de twaalf uur mee bezig is en dat doet voor 13.000 unieke bezoekers per dag!! Haar toenmalige school stuurde haar weg na uitlatingen op haar blog. Wat is dat toch, scholen die minder goed tegen kritiek – van hun eigen studenten – kunnen!?

Direct na Vera betrad de 18-jarige Robert van Hoesel het podium. Robert vertelde dat hij eigenlijk op school had moeten zitten. Om toch een leerproces aan zijn talk te koppelen vroeg hij de aanwezigen hem feedback (of feedforward) te geven op zijn talk via twitter: @robertvhoesel. Titel van zijn talk was Edutopia, zijn droomonderwijs. Edutopia werkt met learningpoints in combinatie met een speciale learningpoint-app voor je smartphone. Je houdt precies bij op welke onderdelen je nog punten dient te halen. Je hebt eigen regie en bent zelf verantwoordelijk voor het behalen van je learningpoints. Op deze manier ontdek je waar je goed in bent en wat jouw kracht is.

Als laatste, voor de start van de workshocks, sprak Erica Aalsma over de Omgekeerde Leerweg, naar het gelijknamig boek “de Omgekeerde Leerweg een nieuw perspectief voor het beroepsonderwijs”. Door het leerproces om te keren en praktijk met de theorie te koppelen ontstaat er context voor leerlingen, de ‘waarom’ wordt functioneel. Ook kan precies worden afgestemd op de behoeften van de leerling. Zo komen de sterke kanten duidelijk naar voren! Door middel van het ruggengraatmodel worden werk- en leerprocessen verweven. De theorie wordt gekoppeld aan de praktijk en in de praktijk wordt de theorie gereflecteerd om reflecties weer toe te passen in de praktijk. Ben je klaar voor nieuwe theorie dan wordt deze vergaard om zo stap voor stap naar je diploma te werken.

De workshocks!

Dirk de Boe had een kampvuursessie waar terug werd gegaan naar het biografisch verleden om nu op een creatieve wijze een plan te maken voor de toekomst. Guido Crolla kroop met een groepje belangstellenden in zijn creatie-ei waar men vol passie in gesprek ging. Lex Hupe vroeg zichzelf af en liet ook de aanwezigen zich afvragen ‘welk onderwijs wil ik eigenlijk?’. Er was slimmerkunde, sudbury, leraar worden en veel meer!

Al rondstruinend tijdens de eerste sessie viel mijn oog op ‘My Machine’. Een project waarbij jonge kinderen een droommachine verzinnen en tekenen, die studenten van de hoge school verder uit werken en ontwerpen om uiteindelijk gemaakt te worden door een technische opleiding. De kinderen blijven eigenaar van het idee, gaan in dialoog met de studenten en volgen het productieproces. Een prachtig voorbeeld van co-creatief en open onderwijs!

Na een ‘urban picnic’ was het de beurt aan de ingevlogen Erno Mijland die zijn universiteit, die van Middelbeers, nader kwam verklaren. Een universiteit waar een leven lang leren centraal staat, een individueel curriculum heeft en die geen open dagen kent maar alle dagen open is! Kijk, dat is nog eens een mooie filosofie! En, een universiteit met een duidelijke visie: leren ‘any time, any place’, ‘blended learning’ en dat volgens een sociaal-constructivistische leertheorie.

Voor de tweede ronde workshocks sprak Sandra van Kolfschoten over de wens van ‘lokpaarden’ in het onderwijs. Ze startte haar TEDtalk met een film over de paarden die in november 2006 in het Friese plaatsje Marrum vast kwamen te staan op een eiland omringd door stijgend water. Vier ruiters op lokpaarden zorgden er voor dat de andere paarden het lef kregen en vertrouwen hadden doordat uiteindelijk de gehele groep in beweging kwam. Een sterke metafoor die volgens Sandra gelijk staat aan de noodzaak naar ‘lokpaarden’ in het onderwijs. Het onderwijs is een karikatuur van zichzelf geworden en Sandra benoemt dat het onderwijs weer gezien dient te worden als levenstijd. Het start bij weten hoe je deuren opent, mensen van waakvlam naar het interne vuur laat bewegen en daardoor een ongekende energie vrijmaakt. Concrete tips, ‘lessen in lokpaardschap’:

  1. Word wakker
  2. Omarm een concept dat taal en betekenis geeft aan waar jij voor staat. Liefst meerdere. Dompel je onder. Laatje mee varen en voeren
  3. Werk en leer samen met je leermeesters en inspiratoren
  4. Laat je inspireren door wat je (nog) niet begrijpt
  5. Werk als een dolle aan je eigen meesterschap. Lees alles, weet alles. Blijf leren. Ken iedereen. Het idee van op een paard gaan zitten, is niet genoeg. Je moet ook goed kunnen rijden
  6. Zoek partners op dezelfde essentie en waar je mee op vakantie zou willen en kunnen
  7. Heb het Lef dingen te doen die je nog nooit hebt gedaan en zeg en zorg dat het goed komt. Wees onverschrokken naïef
  8. Maak formeel informeel, congressen, opdrachten, plannen van aanpak, verslagen, ontmoetingen
  9. Maak je Levens Werkdag zo mooi mogelijk. Begrijp dat mooi werk ook automatisch goed werk is. Wees waarachtig en laat je raken. Verwar werk met vriendschap en leven. Maak van je werk je leven. Besef dat het levenstijd is die je opmaakt.
  10. Hou de dingen kleinschalig, geheim en ondergronds. Niet voor iedereen. Zeker nooit verplicht. Maak iets zo tot object van begeerte
  11. Gebruik nieuwe, consistente taal.
  12. Weet wat je weglaat. Ken de gangbare modellen en concepten en vervang deze door lichtvoetige versies.
  13. Laat je niet vangen. Hoor overal bij en nergens. Beweeg in verschillende groepen en verbind deze.
  14. Raak jezelf niet kwijt. Blijf staan voor je zaak. Kies voor de consequenties van je overtuiging. Als je vrijgevig wilt zijn, geef je de meeste rondjes
  15. Geef andere meesters ruimte, podium en licht
  16. Doe maar wat. En doe dat toevallig heel goed
  17. Buig de regels naar je eigen hand. Of ontduik ze. Of ontregel ze
  18. Laat je irritatie de bron zijn van iets nieuws en schoons
  19. Geniet ervan maar niet te lang. Blijf nieuwsgierig naar wat nog ontdekt kan worden. Omring je met lokpaarden die jou verleiden van je eigen eiland af te komen
  20. Geloof vooral niet wat ik te zeggen heb. Maar onderzoek wat het voor jou betekent om lokpaard te zijn. Hanteer daarbij het principe van vooruit leven en achteruit leren. Naai het genie er achteraf in. Ontdek je eigen meesterschap. En doe dat beter dan ik. Bijvoorbeeld in 5 lessen…

De tweede workshockronde gaf ik zelf een workshock. Van de andere workshocks deze ronde heb ik helaas niets mee gekregen. Onderwijs vernieuwen en veranderen in een tijd waarin anders gedacht wordt maakt dat we niet voorbij mogen gaan aan de stem van de leerling. Via ‘perspectief nemen’ naar ‘aansluiten bij de leerling’ om uiteindelijk te werken naar ‘het doel op de maan’. Vanuit vertrouwen en veiligheid, zonder (voor)oordelen en door open te staan/te verwonderen ontstaat er een klimaat waarin je met iedereen het onmogelijke bereikt! Dat was in een notendop mijn shock.

Door middel van verschillende praktijkvoorbeelden heb ik het o.a. gehad over dat (moeilijk) gedrag communicatie is, dat niets is wat het lijkt en dat je als leerkracht eigenlijk gewoon een OEN moet zijn; Open, Eerlijk en Nieuwsgierig!

Voor deze workshock was Teun, een oud-leerling van mij, meegekomen om zijn stem te laten horen. Teun is een jongen die nu op school zit voor voorgezet speciaal onderwijs maar ook daar mee gaat stoppen omdat er niet een juiste (leer)omgeving gecreëerd kan worden…!? Wat heeft hij nodig? Dat verklaarde hij in een sterke dialoog met de aanwezigen.
|
Als laatste TED-spreker betrad Christian Boer het podium. Tijdens de kunstacademie heeft Christian een lettertype ontwikkeld voor mensen met dyslexie. Het lettertype zorgt ervoor dat teksten rustiger gelezen kunnen worden. Het begon allemaal met de ‘zwevende’ letters b, d, p, q die hij aan de onderkant van de bolling heeft ‘verzwaard’. Uiteindelijk heeft hij het gehele alfabet en de afstand tussen de letters zo aangepast. Na testen met mensen met dyslexie, kwam hij erachter at het werkte! En wat nu als boeken, de CITO, de WISC en ga zo maar door, in dit lettertype verkrijgbaar zouden zijn? Wat zou dit teweeg brengen in onderwijsland!?
|
En met de laatste spreker kwam – na een mooie dag – Edushock Experience ten einde. Het zal het einde van het begin van een golf nieuwe onderwijs initiatieven zijn, dat was duidelijk voelbaar. Edushock zal niet een evenement zijn dat stil blijft staan, het gaat door!
|
De eerste onderwijzigers waren getuigen van het begin van een onderwijslente, een nieuwe frisse wind! Wordt vervolgd!
|