“Waar maak je een punt van? Hou je maar stil!”

“Waar maak je een punt van? Hou je maar stil!”

Een week voor de vakantie verwonderde ik me over een mailwisseling tussen twee collega’s. Onderwerp was dat het berekenen van de SO- en PW-cijfers niet correct was. Een bijzondere dialoog om te volgen, temeer omdat de argumenten rondom ‘het berekenen van een gemiddelde’ en ‘eerlijk/oneerlijk’ bleven hangen. Ik miste de inhoud en merkte dat het me zelfs een beetje frustreerde! Met z’n allen volgen we een format, we kijken niet kritisch of het überhaupt klopt en dan komt een leerling vertellen dat het berekenen van het gemiddelde niet klopt!? Ik zeg een tien voor deze leerling en zijn ‘critical skills’! Hij gaat zijn met de tijd mee! Waar ik me over bleef opwinden was het feit dat ik de fundamentele vraag “Wat is de visie achter het geven van cijfers?” miste! De mail stond klaar om verstuurd te worden, maar onder de noemers ‘knuppel’ en ‘hoenderhok’ besloot ik niet te mailen en eerst een reactie van mijn onderwijskundig leidinggevenden af te wachten. Het bleef echter stil…

We zijn opgevoed met toetsen. Het is een ‘way of life’ geworden, ingebed, tot routine verheven, het leidt ons handelen en spreken als samenleving de ‘toetstaal’. “Goh, wat was de cito-score van jouw zoon?” “Hoe doen jouw leerlingen het? Bovengemiddeld?” “Ow, en wist je dat de cito op Marktplaats te koop is?” Ook binnen onze school wordt het overgangsbeleid grotendeels gestoeld op cijfers. Leerlingen durven in de klas gelukkig te benoemen dat ze angst hebben om te falen. Een toets levert een aantal leerlingen alleen maar meer vragen op rondom vraagstellingen, vage redeneringen en plaatjes die onduidelijk zijn. Een proefwerk maken, maar vijf tot tien keer vragen wat ze precies bedoelen met de vraag of plaatje. Ik vraag me dan weer af of ze dat alleen bij mij in de groep hebben, het blijft zo stil…

Dus als de vragen in de toets alleen al heel veel vragen oproepen, hoe kunnen ze dan laten zien dat zij de kennis die ze geconstrueerd hebben zich eigen hebben gemaakt? Het gaat in mijn geval over leerlingen met andere onderwijs(leer)behoeften. Die leerlingen waar het regulier onderwijs niets mee kan en wil, die! En wat maakt nu precies dat scholen met deze leerlingen niets kunnen? Zij leren anders! Daar hoef je geen hogere wiskunde voor gestudeerd te hebben. Mijn vraag, die steeds vaker boven komt drijven, is of gestandaardiseerde toetsen wel recht doen aan het principe van ‘gelijke onderwijskansen om succesvol te worden’? En gelijke onderwijskansen betekent niet gestandaardiseerde methodetoetsen gebruiken op leerlingen die atypisch leren, het gaat om het faciliteren en ondersteunen van de inspanningen om de aanpassingen die nodig zijn te bewerkstelligen. Om ook leerlingen met een ander brein in te sluiten in het curriculum. Er is een grote diversiteit aan leerlingen, met vaak zeer uiteenlopende leefomstandigheden en een zeer verschillende motivatie om te leren. Het aanpakken en voor de leerlingen overwinnen van gedrags- en/of leermoeilijkheden is mijn inziens niet gebaat bij het geven van punten. Voor mij is duidelijk dat dit stress verhoogt, faalangst voedt, de diversiteit vergroot en dat daarmee de veiligheid in de groep en het positief welbevinden van de leerling afnemen… En is een ongelukkige leerling dat wat we willen? Wie doorbreekt de stilte…?

“The meaningful participation of students with disabilities in large-scale assessments 
and compliance with the legal rights of individuals with disabilities in some instances 
require steps that are beyond current knowledge and technology”


Voordat een leerling met ‘andere onderwijs(leer)behoeften’ getoetst wordt is het wel van belang om kennis opgedaan te hebben van de diagnostiek en de grote verscheidenheid rondom de ‘problematiek’ die leerlingen kunnen ervaren! Om het intellectuele potentieel waarover zij beschikken ten volle te kunnen benutten, is het aanpassen van het onderwijs van groot belang. Een label alleen, met bijbehorende verklaringsmodellen, zegt nog niets! De ontwikkeling is een individueel verhaal. Wat maakt dat homogene groepen en toetsmomenten, koste wat het kost, in stand gehouden worden? Als ik me bedenk dat ik dat alleen moet doen voor mijn dertien leerlingen, dan word ik daar even stil van…

De leerkracht met een onderzoekende houding en het principe ‘een leven lang leren’ zal een toets zien als reflectie op zijn eigen professionaliteit. De toets zegt dus iets over de ‘teaching skills’ van de leerkracht! Wanneer je als leerkracht je verantwoordelijk voelt voor de uitkomsten van een gemaakte toets zal gepersonaliseerd leren en creatief lesgeven het onderwijsleerproces, en daarmee de ontwikkeling van leerlingen, alleen maar ten goede komen! Uniforme normen, statistische indicatoren en focus op gestandaardiseerde testen legt een druk bij leerkrachten en voorkomt dat ze creatieve ‘afslagen’ nemen om de ontwikkeling van leerlingen te bevorderen. Ook het ‘oefenen voor een toets’ maakt een illusie van het ontwikkelingsproces. In principe kunnen er dus geen lage cijfers gehaald worden! Er is een gedegen instructie geweest, verwerking (al dan niet samen met andere lln/de leerkracht) heeft plaatsgevonden, er is met de leerling geëvalueerd, gereflecteerd, geanalyseerd en er wordt waar nodig gedifferentieerd. Een argument uit de mailwisseling dat een kind bij slecht slapen direct een drie haalt is echt te kort door de bocht. Een kind kan drie nachten slecht slapen, kennis is aanwezig en verankerd bij goed onderwijs! Eerder lijkt het me dat je een leerling niet toetst…een slecht punt betekent namelijk…een stille leerling! 

 “Talents need to be carefully nutured and directed. I have heard sad stories of 
a teacher stamping out a child’s interest in art. If a child draws the same cartoon 
character over and over, one simple way to encourage him or her to draw other 
objects is to ask for something that is related to the character.” – Jill Mullen

Een goede leerkracht (of noemen we die excellent? En hoe meten we dat eigenlijk?) motiveert en ‘engaged’ leerlingen. Hij laat leerlingen verwonderen en nieuwsgierig exploreren. En misschien wel het belangrijkste, een goede leerkracht helpt leerlingen bij het leren van hun fouten. Cijfers en testscores alleen meten dat niet! Een toets zegt niets over het oplossen van complexe problemen, niets over de creativiteit en niets over de verantwoordelijkheid en het doorzettingsvermogen van leerlingen. Ik heb sterk het gevoel, en de opgelaaide cito-discussie ondersteunt dit, dat we als onderwijs verder weg geraken van waar het eigenlijk allemaal om draait: de leerling in zijn/haar gehele ontwikkeling verder brengen!

Bronnen:
₁ National Research Council, Committee on Goals 2000 and the Inclusion of Students with Disabilities, Educating One and All: Students with Disabilities and Standards-Based Reform (Washington, DC: National Academy Press, 1997), 103.
Geurts, H. D. (2010). De diagnostiek van comorbiditeit bij patiënten met een autismespectrumstoornis. Tijdschrift voor psychiatrie 52 (11) , 753-761.
Koretz, D. (2008). Measuring Up. What educational testing realy tells us. the President and Fellows of Harvard College.
Mesibov G.B., S. V. (2004). The TEACCH Approach to Autism Spectrum Disorders. New York: Springer.
Mullen, J. (2009). Drawing autism. New York: Mark Batty Publisher.
Roeyers, H. (2008). Autisme: Alles op een rijtje. Leuven: Acco.
Sahlberg, P. (2013). Finnish Lessons. Wat Nederland kan leren van het Finse onderwijs. Helmond: Onderwijs Maak Je Samen.
Van Berckelaer-Onnes, I. (2008). Autisme: van beeldvorming naar evidence-based (be)handelen: een proces in ontwikkeling. Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme , 44-57.
Vermeulen, P. M. (2010). Autisme en normale begaafdheid in het onderwijs. Berchem: EPO.

About the Author

2 Comments

  • Lex Hupe 25 februari 2013 at 11:25

    De dictatuur van bde gemiddeldes….. Ik herken veel van jouw bevindingen. En dit geldt niet alleen bij kinderen met een "beperking", zeker ook bij hoogbegaafde kinderen en gooi er nog maar wat labels bij.
    ik zet in deze blog de argumenten tegen de verCITO-isering van het onderwijs op een rijtje: http://wijsvooruit.nl/2013/02/de-bezwaren-tegen-de-cito-toets/

  • Willem van Ravenstein 27 februari 2013 at 00:42

    Er is (in 't algemeen) een breed verspreid onbegrip rondom toetsing en cijfergeving… 🙂

Leave a Reply