Gefrustreerd zat Sabine aan haar bureau, terwijl ze de rapporten van haar kinderen doorbladerde. Haar gedachten dwaalden af naar Lisa, een jong meisje dat constant de grenzen opzocht en overging. De laatste maanden had Sabine het steeds moeilijker met haar gedrag. “Ik ben echt wel klaar met haar,” mompelde ze in stilte, terwijl ze haar pen over het blad liet gaan. Tegelijkertijd een ogenschijnlijk verzachtende gedachte: “Maar hoe kan dat kind zich ook anders gedragen, als haar moeder haar steeds afsnauwt!?” De beelden van de weinig steunende gesprekken die ze had gevoerd met haar collega’s kwamen in haar op.
Laatst was Lisa weggelopen, een actie die het schoolteam gevoelsmatig in een noodsituatie bracht. Sabine had in naam van school naar moeder gebeld en duidelijk geprobeerd uit te leggen dat zij, als school en onderwijsprofessionals, ook verantwoordelijk zijn voor Lisa’s welzijn. Maar zowel tijdens het telefoongesprek als de volgende ochtend werd het weglopen, in het bijzijn van haar dochter, door moeder weggelachen. Het zou thuis ook al wel eens gebeurd zijn. “Ja, het zal wel,” dacht Sabine. “Maar wat kan ik doen? De moeder lijkt gewoon niet geïnteresseerd in wat er met haar dochter gebeurt.”
Tijdens de koffiepauze op school had Sabine met Eva, een kritische vriendin van een andere school, de situatie besproken. “Heb je jouw ‘klaar-zijn’-gevoel al met de moeder besproken?” vroeg Eva. Sabine voelde een luchtige spanning in haar schouders toen ze het gesprek begon, maar de ongemakkelijke stilte die volgde leidde tot een moment van zelfreflectie. “Nee, we hebben nog niets op die manier besproken,” gaf ze toe. “Ik vind het moeilijk. Wat zou het voor zin hebben? Moeder zal in dit gesprek toch alleen maar alles weglachen.”
Eva leunde naar voren en keek Sabine indringend aan. “Dat is maar de vraag, Sabine. Wat als je de kans niet neemt om echte openheid te creëren en moeder de mogelijkheid biedt om via jouw zorgen ook haar zorgen te delen?” Even liet Eva een stilte vallen, voor ze vervolgde. “Wanneer jullie samen verwachtingen en verantwoordelijkheden delen en naar gezamenlijke oplossingen zoeken, kan het toch niet anders dan dat moeder en jij, of ouders en leraren, dezelfde intenties hebben? Maar ik begrijp ook dat je er, als leraar/lerares, voor open moet staan: voor een eerlijk en zuiver gesprek.”
De woorden van Eva bleven hangen en echoden in haar gedachten. Sabine besefte dat haar frustraties voortkomen uit een gebrek aan communicatie met Lisa’s moeder. Misschien moest ze het gesprek aangaan, haar zorgen uitspreken en samen met de moeder een plan opstellen voor Lisa. Misschien moet er ook iemand van het leidinggevend team bij het gesprek aanwezig zijn, om het concept van de school en de mogelijke ondersteuning te delen, bedacht ze. Maar eerst wil ze zelf over haar eigen drempel heen stappen. Er zijn zoveel vragen die ze zou willen stellen, zoveel onduidelijkheden die zij samen met moeder zou willen verhelderen.
“Je hebt gelijk,” zei Sabine uiteindelijk, haar stem voller van overtuiging. “Ik kan dit niet alleen doen. Ik moet niet veronderstellen wat er in het hoofd van de moeder omgaat!” Haar stelligheid draait naar reflectie. ”En wat als moeder ook worstelt, zich onmachtig voelt? Misschien kan ik met een veilige benadering een andere kant van haar leren zien.”
Nadat de pauze voorbij was, nam Sabine een diep adem. Ze wist dat de drempel om het gesprek aan te gaan zwaar was, maar ze moest die stap zetten. Het was tijd om de verantwoordelijkheden te delen en de deur naar samenwerking open te zetten, niet alleen voor Lisa, maar uiteindelijk ook voor alle kinderen in haar klas. Want ook zij krijgen het gedrag van hun groepsgenoot mee, en kijken naar de juf hoe zij daar steeds op reageert.
Sabine besloot dat ze die week nog contact met de moeder zou opnemen. Met haar kloppende hart, maar met iets meer zelfvertrouwen dan voorheen, maakte ze een voorstel, noteerde concreet haar vragen en plande de stappen die ze wilde nemen. Ze zou moeder bellen en vragen of ze een afspraak kon maken voor een gesprek op school. Dit gesprek zou niet alleen gaan over Lisa’s gedrag, maar ook over haar behoeften, verwachtingen en de rol van zowel ouders als school in Lisa’s ontwikkeling.
De dagen verstreken en het moment van de ontmoeting kwam dichterbij. Sabine voelde zenuwen in haar buik toen ze plaatsnam aan de vergadertafel met een kop thee in de hand. Uiteindelijk kwam de moeder, een vrouw met een vermoeide uitstraling, de ruimte binnen. Sabine verwelkomde moeder en probeerde een warme en uitnodigende sfeer te creëren.
In het begin was de sfeer wat gespannen; moeder leek defensief. “Waarom denk je dat mijn kind zich zo heeft gedragen?” vroeg ze. “Is dat niet iets wat je zelf zou moeten kunnen oppakken?” Sabine luisterde aandachtig, hield geduld en herinnerde zich Eva’s woorden over openheid en delen. “Ik begrijp dat dit voor jou de ervaring is,” begon ze. “Graag zou ik willen verkennen waar het gedrag van Lisa vandaan komt, zeker als ze dit bij ons beide laat zien? Het is namelijk belangrijk om samen te kijken naar wat Lisa nodig heeft.”
Naarmate het gesprek vorderde, verzachtte de toon bij moeder. Sabine merkte dat ze begon te begrijpen waar het weglachen van moeder vandaan kwam. Er waren, naast persoonlijke problemen, zorgen over de financiële situatie en de stress die dat met zich meebracht. Lisa leek de weerspiegeling van hun fragiele thuissituatie, en liep weg bij moeilijke momenten. Sabine voelde de verbinding groeien naarmate ze samen hun zorgen en signalen deelden, zij het verhaal van moeder beetje bij beetje leerde kennen, en zonder oordeel en door het beschouwen van feitelijke signalen luisterde. Samen gingen ze in dialoog en stelden hypotheses.
“Laten we samen een plan maken,” zei Sabine uiteindelijk. “We kunnen beslissen welke stappen we kunnen nemen om Lisa te ondersteunen. Want ondersteuning begint met onze samenwerking.”
Moeder was opgelucht. Ze deelde dat ze bang was voor het oordeel van school, in het bijzonder die van Sabine. Ook zij voelde zich onmachtig, en herkende het gevoel van klaar te zijn met het gedrag van Lisa.
Ze besloten met elkaar in contact te blijven. De houding van de moeder was verschoven van defensief naar betrokken. Na dit gesprek begon ze zich meer open te stellen. Ze besprak haar verwachtingen en hoop voor Lisa’s ontwikkeling. Sabine vertelde over de strategieën en routines die ze trouw in de groep gebruikte en hoe die konden aansluiten bij wat de moeder thuis deed. Zo ontstond er vanuit dat ene gesprek niet allen een ontmoeting, maar ook toenadering en verbinding, ingrediënten voor een echte en hechte samenwerking.
Tijdens een van de contactmomenten na het gesprek begonnen de ogen van moeder te glinsteren. “Ik had nooit gedacht dat ik mijn zorgen zo met iemand kon delen,” zei ze. “Ik voel me ook verantwoordelijk om samen te blijven werken. Het is fijn te weten dat Lisa niet alleen bij jou in de groep zit, maar dat we hier samen voor haar zijn.”
Met elke gedachte en elk idee dat ze deelden, groeide de sfeer in de gesprekken die volgden. Sabine merkte dat het niet alleen voor Lisa belangrijk was dat haar moeder betrokken was, maar ook voor haar als lerares. De angst om te falen en de vooroordelen maakten plaats voor hoop en een gevoel van gezamenlijkheid. Hun gesprek resulteerde in een plan van aanpak waarin zowel de school- als thuisomgeving werden beschouwd, en het plan werd steeds opnieuw afgestemd met wat er op dat moment nodig was.
Een paar weken later zag Sabine dat Lisa’s gedrag daadwerkelijk begon te verbeteren. Ze was minder afgeleid en leek meer vertrouwen te hebben in haar interacties met andere kinderen. Sabine en moeder bleven in contact om de voortgang van Lisa te volgen. Het voelde niet als extra werk voor Sabine, omdat duidelijk was dat ze beiden dezelfde doelen voor ogen hadden.
Zij realiseerde zich dat de sleutel tot deze verandering lag in de communicatie en de bereidheid om samen te werken. Door openhartig te zijn en verwachtingen en verantwoordelijkheden te delen, ontstond er een solide basis voor samenwerking ten behoeve van de ontwikkeling van Lisa.
Op de volgende ouderavond vertelde Sabine, met toestemming van moeder, haar ervaring met Lisa’s moeder en hoe belangrijk het was geweest om samen verwachtingen te delen en aan een plan te werken. “We hebben allemaal dezelfde intentie,” zei ze. “En als we onze krachten bundelen, kunnen we een positieve impact hebben op het leven van onze kinderen.”
De positieve reacties van andere ouders in de zaal gaven Sabine een gevoel van voldoening. Ook zij konden de situatie van Lisa nu beter begrijpen, en een dialoog aangaan met hun eigen kinderen. De moeder van Lisa werd niet langer wantrouwend aangekeken, maar ouders boden hulp aan. Het was voor iedereen duidelijk dat samenwerking cruciaal is en dat de betrokkenheid van ouders, leraren en kinderen het fundament van een plek waar ieder kind kan groeien.
Het gesprek dat ooit zo angstaanjagend leek, had geleid tot herstel en tot nieuwe mogelijkheden. Sabine voelde een golf van trots en blijdschap. Deze ervaring had niet alleen het pedagogisch netwerk voor Lisa versterkt, maar ook de verbondenheid en de impact van hun gezamenlijke inzet zichtbaar en voelbaar gemaakt.
Met vernieuwde energie startte ze de volgende dag haar groep. Dit was nog maar het begin; elke stap in deze samenwerking vertelde een verhaal van hoop, verandering en groei. Ze wist dat ze het zelf had moeten doen — het aangaan van het gesprek — maar ze had het niet alleen gedaan. Door de samenwerking ervoer Sabine dat het gedrag van een kind een signaal is. Het is een signaal om de samenwerking met ouders direct op te pakken. Een signaal om zorgen, intenties, verwachtingen en verantwoordelijkheden te delen: open, eerlijk en zuiver, de spanning voorbij.
Sabine stond niet meer alleen in de groep; via moeder werkte ze ook buiten de schoolmuren samen. Zo kon school écht een veilige ruimte zijn waarin Lisa zich kon ontwikkelen. Haar gedrag werd verstaan en begrepen. En ook moeder had duidelijk laten blijken liefde te hebben voor leren, maar wist nog niet hoe. Maar de boventoon van samenwerking zorgde voor ‘nieuw leren en leven’ en gaf kleur aan ieders ontwikkeling.
Achteraf konden Sabine en moeder lachen om het weglopen, en dan vooral om de spanning van het eerste gesprek. Weglachen kwam niet meer voor!
De werkzame bestanddelen?
- Jezelf voorbereiden op een (door jou te ervaren ‘moeilijk’) gesprek: van concreet doel, via vragen naar alvast stappen vooraf formuleren;
- Verwachtingen en verantwoordelijkheden expliciet maken en afstemmen;
- Emotieregulatie van de onderwijsprofessional zelf: je eigen frustratie (h)erkennen en (leren) reguleren;
- Een open, uitnodigende sfeer creëren: van zuiver voelen (intuïtief) tot het durven uitspreken van jouw zorgen en hypotheses;
- Luisteren met bewustzijn van oordeel en deze draaien naar een hypothese: van ruimte geven om zorgen te delen, via het constructief benoemen van je eigen emoties tot nieuwsgierigheid naar het verhaal;
- Transparantie over Opdracht, rol en grenzen van school: het verkennen van wie welke verantwoordelijkheid heeft en kan nemen;
- Het rondmaken van de ondersteuningsdriehoek: verleg de focus van de schuldvraag naar de gedeelde verantwoordelijkheid over de context en het verkennen van mogelijkheden en/of oplossingen;
- Het concretiseren van alle stappen (van het plan): gezamenlijk plan van aanpak vaststellen met handelingsgerichte acties (en neem ouders mee in de te doorlopen processen);
- Betrek steunpersonen indien nodig (niemand kan alles alleen);
- Follow-up en continuïteit: volg afspraken op, blijf in verbinding beschikbaar, plan contactmomenten en monitor het proces;
- Deel vanuit positieve feedback en erkenning: benoem kleine verbeteringen of stappen wat het vertrouwen versterkt (en soms is het een periode verdragen en verduren, maar ondersteun elkaar dan – zie hierboven);
Eindconclusie (en Leidend Principe): - Cultiveer wederzijds vertrouwen: van kwetsbaarheid, via het voordeel van de twijfel door herhaling in contact tot consequent samenwerken om stigma’s en wantrouwen te doorbreken.
