Een eerste stap naar over

Een eerste stap naar over

Een eerste stap naar over

#zondaggedachte

Deze week kreeg ik te horen dat de verwijzing naar het speciaal basisonderwijs richting een akkoord zou gaan. Dat de sbo-school de verantwoordelijkheid van de leerling, die niet meer bij ons op school kan zijn en lijkt te passen, op zich neemt. En heel eerlijk, dat doet pijn!

Pijn. Niet voor mij persoonlijk maar omdat het ons als school niet is gelukt de onderwijsomgeving voor deze leerling passend te maken. Pijn omdat dit proces een jaar eerder al is ingezet, een jaar waarin ik geen invloed heb gehad. Een jaar waar achteraf veel over te zeggen is, en van te leren is. Een jaar waar het vertrouwen in onze school bij ouders daalde. Alle hoop naar die andere school verplaatste, terecht of niet. Wanneer het vertrouwen en geloof weg is, wordt verbinden trekken en betekent het scheiden van wegen.

En naast pijn ook gedachten. Over de bekostiging. Die bij een verwijzing een negatieve invloed heeft ons algehele budget. Een budget dat ik liever ‘aan de voorkant’ geïnvesteerd zou willen zien. Een investering om het gehele team te ontwikkelen. Ontwikkelen om te leren omgaan met leerlingen die anders leren of met een andere achtergrond opgroeien. Preventief ontwikkelen hoe een onderwijsomgeving aan te passen zodat er door ieder kind geleerd kan worden. Veel scholen noemen dat een veilig en rijk schoolklimaat. Nou, ik vraag me af hoe dat veilig en rijk te waarborgen is als het budget elders wordt afgesnoept?

Zou het ondersteuningsbudget ook anders in te zetten zijn? Dat de verwijzende school een toelaatbaarheidsverklaring aanvraagt en het ondersteuningsbudget eerst krijgt. Om intern de s(b)o-vaardigheden te ontwikkelen. Om het handelingsvermogen van de leerkrachten collectief te ontwikkelen. Om tot kruisbestuiven aan te zetten en co-teachers vanuit het speciaal (basis)onderwijs in te zetten. Co-teachers die kennis en ervaring delen. Co-teachers die laten zien dat ieder kind wil leren. Een eerste stap, of noem het een mogelijkheid bekwaamheid uit te bouwen, naar overbruggen.

Al een paar weken loopt er een nieuwe leerling rond bij de jongsten. Een leerling die zich met moeite weet te verhouden tot anderen. Als je diens achtergrond kent begrijp je snel dat veiligheid en leren sociaal te interacteren de belangrijkste thema’s zijn. Voorwaarden zelfs in dit geval om tot leren te komen. Educatief partnerschap wordt serieus opgepakt, ouders constructief meegenomen en ondersteuning rond de opvoeding doorgepakt.

Een leerkracht kan zo’n leerling moeilijk vinden. Moeilijk om uitingen van gedrag te duiden, uitingen die de sociale veiligheid ondermijnen. Moeilijk om verwacht gedrag op te pakken, door te pakken. Een leerkracht kan het moeilijk vinden. Want nog andere kinderen. Want eigen grenzen. Want uiteindelijk niet weten hoe. En daar kan van alles van gevonden worden, misschien wel het meeste door de leerkracht zelf. Er kan in het netwerk van de school gezocht worden naar andere scholen. Naar speciale groepen die gedragsregulerend te werk gaan. Maar wat heeft het kind nodig?

Het feit dat een leerkracht direct openheid zou geven is bewonderenswaardig. Het vragen om ondersteuning. Essentieel in het passend maken van onderwijs als je het mij vraagt. Dat is niet een bewust (nog) onbekwaam, dat is samen willen zoeken naar wat het beste is voor het kind!

Openheid dat de ruimte geeft om samen met het leerkrachtenteam én ouders te beschouwen welke de voorwaarden binnen school nodig zijn om het meest effectief tot leren te komen. Welke leerkracht de draaglast kan opvangen om de sociale en cognitieve draagkracht van deze leerling te laten groeien? Dat vanuit win-win-denken, niet vanuit verwijsdenken. Zeg maar een tijdelijke time-in binnen een andere groep binnen school. Waar de andere leerkracht genoeg ruimte heeft om een voorbeeld voor het kind te kunnen zijn. Een eerste stap, of noem het interventie, naar overwinnen.

Kruisbestuiven, co-techen en elkaar ondersteunen. Ja, ook ik las vrijdag opnieuw over een lerarentekort. Een noodkreet zelfs, vanuit het speciaal onderwijs. Twee begeleiders per klas nodig, zo werd geschreven. Ik vraag me dan direct af of dit leerkrachten zijn, een leerkracht met een onderwijsassistent of twee pedagogisch medewerkers!? Verder wordt er gesproken over zij-instromers die te weinig expertise hebben, opdelen van klassen dat ‘niet ideaal’ is en het naar huis sturen van leerlingen. Dezelfde curatieve worsteling als in het regulier onderwijs dus.

Ooit werkte ik voor organisaties in het (voortgezet) speciaal onderwijs. Luidde intern eigenlijk altijd de noodklok. Toen al. Om het onderwijsaanbod. Om het overmatig fixeren van kinderen, dat in mijn ogen vaak mishandeling was. En omdat het leerlingenaantal met de jaren groeide!

Met acht leerlingen in de groep startte mijn onderwijscarrière, en dit aantal groeide door de jaren heen uit tot bijna het dubbele. Hetzelfde moeten doen in dezelfde tijd met het dubbele aantal leerlingen. Alleen, niks met tweeën! Het dubbele was ‘wel eens’ haalbaar trouwens, als collega’s ziek waren. Dat maakt dat ik de noodkreet goed begrijp. Ik denk zelfs dat het groeien van de klassen de basisveiligheid deed slinken. Grotere klassen doet de stress voeden doordat gevoel van verantwoordelijkheid voor alle leerlingen gedragen moet worden. Meer met minder want geen geld, zo werd ons voorgehouden. Dat put uit. Een eerste stap, of noem het onderbelicht thema, naar overbelast.

Ik gun kinderen allen een goede leerkracht.
En ik gun leerkrachten kleinere, inclusieve klassen.

Natuurlijk is dat gunnen veel complexer dan de werkelijkheid, is er die kip en dat ei. Is er visie en vraagt het daadkracht. Een tekort aan leerkrachten is funest, moge duidelijk zijn. Voor elke vorm van onderwijs! Dus wanneer wordt er aan die voorkant iets anders gedaan? Een eerste stap, of noem het inzet, naar overgaan.

De lerarenopleidingen op z’n kop, met het zwaartepunt op wat nu en in de toekomst nodig is: sterke, met kennis en ervaring bevoorrade leerkrachten die weten waarom ze doen wat ze doen, ook als ze dat nog niet precies weten. Het gehele palet van instructie via ontwikkeling zichtbaar maken tot het tactvol durven afstemmen. Terug naar meesterschap, expertise ophalen binnen leerscholen. Flipping the pabo-stijl.

En de schoolorganisaties op z’n kop, van scholen die vanuit ‘simpel is meer’ teruggaan naar de basis tot samenwerkingsverbanden die het eigenaarschap terugleggen waar die hoort, bij de leerkracht. Dat vraagt binnen school sterke schoolleiders die kunnen verbinden en kwaliteitsondersteuners met veel kindexpertise. En het vraagt een mix van speciaal (basis)onderwijsscholen en reguliere scholen. Het lef en de durf om bestuursoverstijgend en vanuit kleinschaligheid scholen zo te organiseren dat het voldoet aan de noodzaak en urgentie binnen een buurt. Opdat basis- en sociale veiligheid zal groeien, onderwijs weer over kennis nemen gaat en willen begrijpen leidend is. Een eerste stap, of noem het intentie of richting, naar overeenstemming.

Maar voor het zover is, zou een eerste stap een overstap kunnen zijn. De overstap van een leerling vanuit speciaal (basis)onderwijsschool naar het regulier onderwijs. Deze kans, mogelijkheid en het bieden van perspectief is precies waar onderwijs over gaat. Onderwijs is per definitie kinderen laten groeien, in kennis en basisvaardigheden, jezelf kennen, reguleren en in relatie tot anderen kunnen zijn wie je bent.

Een aantal jaren geleden kozen een collega en ik voor teamteaching. Een klasorganisatievorm om meer potentieel bij elkaar te brengen. Twee cluster 4-/speciaal onderwijsklassen met 24 leerlingen waar fulltime twee leerkrachten beschikbaar waren. Een pilot. Om kinderen perspectief te bieden. Om kinderen te klaar te stomen voor het regulier onderwijs. Dat leerkrachtvaardigheden in een snelkookpan ontwikkelde werd bijzaak.

In de jaren daarvoor heeft er ieder jaar in mijn groep wel een leerling de overstap gemaakt naar het regulier onderwijs. Ieder jaar een enkeling en niet zonder positieve groei. Dus met veel enthousiasme ontwikkelde ik mijn onderwijs door, met het regulier onderwijs als de lat. Een lat met dezelfde ‘normale’ cognitieve en sociale verwachtingen van leerlingen, ondanks psychiatrische moeilijkheden. We ontwikkelden samen. Een eerste stap, of noem het waarneming, naar overzien.

Zo’n overstap met die lat zo hoog is niet voor iedere vorm van speciaal onderwijs geschikt, wordt mij vaak op het hart gedrukt. Hard ook wel eens, richting overtuigen. Naar ik aanneem gaat het bij zo’n uitspraak altijd nog over de kinderen. Want ieder kind dat wel de mogelijkheid wordt geboden of waar de mogelijkheid tot terugplaatsing wordt gezien is winst! Toch lijkt er een (financieel/cultureel?) belang te zijn om de segregatie in stand te houden, ondanks dat veel van elkaar geleerd kan worden. En ja, dat betekent voor sommige kinderen dat er (nog) niet de middelen(/scholen) zijn (ontworpen) om de fysieke omgeving zo af te stemmen dat ook zij binnen hetzelfde schoolgebouw les kunnen krijgen.

De ondersteuningsvraag is dus essentieel, evenals draagkracht van een schoolteam en individuele leerkracht. Naar het nu: Waar het wel kan en het kind alle potentie heeft en laat zien gebeurt een overstap naar het regulier onderwijs vaak nog niet. Want het vraagt een actieve inzet die parallel loopt met de hoge verwachtingen, een paradoxaal dubbelprogramma dat uiteindelijk tijd en ruimte oplevert. Het speciaal onderwijs als springplank.

In de teamteach-klas waren er zes (!) kinderen waar een potentiële overstap tot een mogelijkheid verwerd. Vier van hen hebben in twee jaar die stap ook gemaakt. Samen met ouders zijn prachtige processen doorlopen. Want een gezamenlijk proces is het! En voor wie het interesseert: zij floreren. De pilot? Die eindigde omdat het niet werd gedragen binnen de gehele schoolorganisatie. Of het lag aan het budget dat samen met leerlingen de overstap maakte? Ik zou het niet weten.

De leerling die op het punt staat een overstap naar het speciaal basisonderwijs te maken hoop ik nog eens terug te zien bij ons. Opnieuw een hernieuwde ont-moeting. Een nieuwe eerste stap naar over de drempel.

About the Author

Leave a Reply