Het schooljaar staat (voor zuid) op het punt om te beginnen. Met je hoofd zit je mogelijk nog in de vakantiemodus en ben je alle herinneringen en beelden nog eens de revue aan het laten passeren. Een veel gehoorde uitspraak in de voorbereidende week is: ‘Ik zit er weer helemaal in!’ Bedoeld wordt dat de knop van vakantiemodus weer omgezet is naar schoolmodus. Alsof het twee verschillende werelden zijn. En misschien is dat ook wel zo voor velen.
Even vaak als deze uitspraak komen onderwijsprofessionals er tijdens de start van de zomervakantie achter dat zij een week tot twee weken moeten ont-scholen: Loskomen van een intens, intensief of zelf hectisch schooljaar. Iedere onderwijsprofessional weet namelijk dat het onderwijs niet zomaar een baan is. Het vraagt vakmanschap en tegelijkertijd constant zelfontwikkeling! Enof die vakantie dus van belang is.
En misschien doen we onszelf wat aan door uit te spreken dat ‘onderwijs nooit af is’, maar het is wel zo. Als leraar blijft je leerling en blijf je willen leren. Maar ook die verkeerde instructie, of een worsteling met een kind of zelfs meerderen in de groep, of een opmerking van of naar een collega, of het doorontwikkelen van het onderwijsconcept om af te blijven stemmen op de groep kinderen, kan ’s avonds zomaar in je hoofd blijven rondzingen. Kan je aan het twijfelen brengen.
Tot zelfs onzeker maken…
Ja, onderwijs is een complex vak, wat zowel didactische, pedagogische als ook organisatorische voorbereiding(en) vraagt. Toch is het zo dat hoe beter je bent voorbereid, hoe gemakkelijker een schooljaar loopt. Natuurlijk kost dit voorbereiden wel tijd! (En doe moet je nemen.) Voor iedereen is dit relatief evenveel, maar is er verschil tussen de leraar die net uit de opleiding komt gerold en de doorgewinterde onderwijsprofessional. De een is diens visie op mens en onderwijs nog aan het vormen en is vlieguren aan het maken, waar de ander door alle ervaringskennis een duidelijk beeld heeft en flexibel(er) kan meeveren. Er zijn dus verschillen in energie, draagkracht/-last, veerkracht en noodzaak/bereidwilligheid om je deskundigheid te bevorderen, wat weer invloed heeft op jouw start van het schooljaar. Maar ook verschillen in kwaliteiten en passies. Dus wat te denken van de cultuur van samenwerken binnen school, wat gebouwd wordt op concept, vertrouwen, psychologische veiligheid en constructief conflict.
Afijn. Rekening houden met de verschillen tussen persoonlijkheden dus. Want je neemt jezelf mee, met alles dat je bezit. En dan is er het jezelf verhouden tot het schoolconcept, de onderwijskwaliteit, de kinderen/jongeren en hun ouders.
Dus wat gunnen wij kinderen en elkaar ten diepste?
Een mooie startvraag voor het begin van het nieuwe schooljaar!
Want ieder schooljaar wordt de school opnieuw beschouwd of uitgevonden.
Voor de voorbereiding op het nieuwe schooljaar zijn duidelijkheid en overzicht essentieel. Tegelijkertijd is het goed om het ontspannen gevoel van de vakantie ergens vast te houden. Dit om in een voor jou gezonde balans het nieuwe schooljaar aan te vangen, waar ontspanning en spanning er beiden mogen zijn. En weet, wanneer jij jezelf gaat vergelijken met een collega, focusseer je jezelf op de verschillen. Probeer dit daarom niet te doen, maar blijf dicht bij jezelf. Je kunt jezelf natuurlijk wel laten inspireren, wat jouw creativiteit en bereidwilligheid weer voedt. Sterker, ook jij kan anderen inspireren, zelfs met wat je in de vakantie hebt gezien of het boek of artikel dat je in de vakantie hebt gelezen.
Een analogie met de vakantie en het onderwijs is dat je ervaringskennis opdoet, die je op constructieve en creatieve wijze kan meenemen binnen jouw onderwijs van straks…
En zo complex als dat onderwijs is, zo simpel en klein is onderwijs toch ook wel weer. Er zijn namelijk drie existentiële metavragen die je jezelf door het jaar heen kan stellen zijn: Zijn alle kinderen veilig, komt ieder kind tot leren én leren alle kinderen? Op macroniveau zou je jezelf de gelaagde vraag kunnen stellen: Hoe is/wordt dit zichtbaar, merkbaar en meetbaar? En dat brengt je tot evaluatie op microniveau: Wat gaat goed (en kun je vieren), wat kan beter (en waar verdiep jij jezelf in het ‘hoe dan’), wat moet beter (en waar vraag je hulp of ondersteuning bij)?
In het onderwijs ben je dus op verschillende borden aan het schaken. Met andere woorden, aan het waarnemen, nadenken, onderzoeken, en handelen hoe je jouw onderwijs het beste kan aanvliegen, kan evalueren en kan verbeteren. Dat maakt dit vak zo mooi, omdat jij iedere periode of cyclus je vakmanschap versterkt en jezelf dus blijft ontwikkelen.
En om je te ondersteunen in het ontspannen opstarten van het schooljaar, zijn verschillende checklists ontwikkeld. In deze post: ‘Voorbereiden eigen werkzaamheden’.
Het is jou namelijk gegund om in de vakantie even los te komen van het afgelopen schooljaar, om herinneringen, reflecties en inzichten een plek te geven, en om de flow van de vakantie mee te nemen het nieuwe schooljaar in. Maar LET OP: Verval niet te snel in stroomversnelling van ‘alles dat moet’ of waarvan je denkt dat dit van je wordt verwacht. Het wordt ook wel als ‘de waan van de dag’ of als overtuigingen herkent dat beiden afleidt van wat er werkelijk toe doet.
Neem echt even ruimte voor rust en stilte om jezelf te kunnen bezinnen.
In dit eerste deel je taakomvang, taakopvatting en het inzetten van jouw kwaliteiten en passie(s):
