Blog : artikel

Beschikbaarheid als sleutel

Beschikbaarheid als sleutel

BESCHIKBAARHEID ALS SLEUTEL
Ronald Heidanus’ ontdekkingstocht naar goed onderwijs

Ronald Heidanus denkt na over zijn vak en wil handelen naar zijn visie. Dat bracht hem op uiteenlopende plekken in het onderwijs, en zelfs naar Scandinavië waar hij met zijn gezin een educatieve rondreis maakte. Met een koffer vol (onderwijs)ervaring werkt hij nu als interne begeleider op de Jenaplanschool Jeanne D’Arc in Tilburg, waar hij vanuit de lerarenkamer vertelt over zijn visie op goed onderwijs.

Wat heeft je naar het onderwijs gebracht?
‘Ik kreeg als oppas al op jonge leeftijd te maken met een jongen die als moeilijk werd bestempeld. Ik zag dat hij een ander brein had en adviseerde de ouders om het kind te laten diagnosticeren – niet met die woorden overigens hoor, ik was nog jong – en er bleek autisme in het spel. Het feit dat ik zag dat er wat aan de hand was en dat ik zonder moeite met het ‘moeilijke’ kind om kon gaan, zette me aan het denken en resulteerde (mede) in mijn keus voor de studie sociaal pedagogisch werk (SPW).

Later tijdens een stagejaar op een ZML-school nam ik al snel de klas over van de leraar en dat ging me goed af. Maar toch bleef ik de klassenassistent die niet als gelijkwaardig werd gezien. Zodoende ging ik naar de Pabo, maar toen ik daar in het laatste jaar voor een school een plan voor vernieuwend onderwijs maakte, stuitte dat op weerstand bij het gehele schoolteam. Ik stopte op de pabo en ging twee jaar toeren met mijn band, tot ik uiteindelijk toch op een progressieve plek kon afstuderen.

Ik ging vervolgens in het voortgezet speciaal onderwijs werken. Daar ontmoette ik veel kinderen met een enorm potentieel. Ter illustratie: Een oud-leerling van mij traint nu voor deelname aan de Olympische Spelen in Japan, een ander zit op de universiteit, en weer twee anderen zijn leraar in opleiding. Dat bevestigt mij in mijn opvatting dat we als leerkracht hoge verwachtingen moeten hebben van onze kinderen.

Ik zag dat veel kinderen gewoon in het regulier onderwijs mee konden draaien, maar het was vaak een stroperig proces om een overstap te realiseren. Daarom besloot ik vanuit het regulier onderwijs als co-teacher te voorkómen dat de leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs terecht zouden komen. Maar ook in die hoedanigheid liep ik uiteindelijk tegen muren op, wat me deed besluiten om samen met mijn gezin een inspiratiereis te maken door Denemarken, Noorwegen en Zweden.

En nu werk ik als intern begeleider op de Jenaplanschool Jeanne D’Arc in Tilburg, en hier zit ik op mijn plek,’ zegt Heidanus die om zich heen wijst vanuit de lerarenkamer.

Een flinke introductie, maar een die denk ik goed laat zien waar je staat: je hebt een duidelijke visie over inclusie en het benutten van potentieel van kinderen én je doet er alles aan om daar trouw aan te blijven. Laten we met het eerste beginnen.

‘Goed onderwijs is de kunst om pedagogiek en didactiek zo met elkaar te verweven dat het één het ander maximaal ondersteunt. De pedagogiek is nodig om een veilige, betrouwbare leeromgeving te creëren waarin kinderen kunnen ontdekken, zij ‘op hun bek kunnen gaan’, zij leren zich constructief uit te spreken over wat ze denken en voelen.

Een directe instructie als didactisch middel is heel effectief zijn om ontwikkeling te bewerkstelligen, zeker als degene in de groep meester is over de vakinhoud. Maar ook om te zorgen dat iedereen bij de les is en blijft. Dat laatste vraagt weer een pedagogische kwaliteit: zonder betrokkenheid zie je niet waarom de ene leerling afdwaalt (ga ik te snel, gebruik ik te moeilijke woorden?) of de ander de les luidruchtig verstoort (hoe is het kind opgestaan, wat heeft het meegemaakt, heeft het wel ontbeten?). Het vraagt om meer dan opmerkzaamheid: de bereidheid jezelf open te stellen voor het verhaal áchter het gedrag.’

Dan stelt Heidanus vast: ‘Labels zijn het vak echter binnengekomen, en daarmee kan de leerkracht de verantwoordelijkheid van zich afschuiven en zelfs het kind naar het speciaal onderwijs verwijzen. “Deze jongen heeft ADHD, dit meisje een oppositionele gedragsstoornis, die horen hier niet.” Echte pedagogiek of ontwikkelingspsychologie stelt echter gerichte (oordeelloze) vragen en luistert, om te begrijpen waarom een kind zich onhandig uitdrukt. Ieder kind is een verhaal, en ken je het verhaal dan zit je aan het kind vast.’

‘Beschikbaarheid als sleutel’ dus, zoals prominent op je website is te lezen. Maar hoe geef je daar handen en voeten aan met dertig kinderen in de klas?

‘Je kunt ook beschikbaar zijn door even niet beschikbaar te zijn…

 

HOE? LEES HET INTERVIEW HIER VERDER!

MaatschapWij

MaatschapWij

Met Education on Tour gingen Ronald en Inge op zoek naar de essentie van onderwijs. En ze vonden het!?

Ronald Heidanus en Inge van de Goor werkten jarenlang met hart en ziel in het onderwijs. Totdat de realiteit steeds meer begint te schuren met hun idealen van goed onderwijs. Ze besluiten samen met hun kinderen op zoek te gaan naar de essentie van goed onderwijs: Education on Tour. Een half jaar lang reizen ze van school naar school dwars door Scandinavië.

Wie is het kind? En wat heeft een kind nodig om zich te ontwikkelen? Voor Ronald Heidanus, lang werkzaam in het speciaal onderwijs en nu intern begeleider op een Jenaplanschool, zijn dit dé vragen die leerkrachten zich zouden moeten stellen. Terwijl er in het onderwijs een eenzijdige focus lijkt te liggen op de didactiek: hoe breng je kinderen zo effectief mogelijk kennis bij? Ook de onderwijsidealen van zijn vrouw Inge, docent beeldende vorming op een middelbare school, schuren steeds meer met de realiteit. “Het stond me steeds meer tegen dat toetsen en cijfers, het beoordelen van leerlingen, de belangrijkste vorm van waardering zijn. Of dat ik zoveel weerstand bij collega’s ondervind als ik leerlingen wil meenemen naar een museum.”

“Als leerkracht in je eigen klas kun je het misschien anders doen, maar schoolbreed is dat lastiger,” vertelt Ronald. “Het is een log en stroef systeem, waarin echt samenwerken een uitdaging is. Waar is de bereidheid van onderwijsmakers om anders te durven denken? Om samen de verantwoordelijkheid voor álle leerlingen op te pakken?” Ronald en Inge besluiten daarom samen met hun drie kinderen langs scholen in Denemarken, Zweden en Noorwegen te trekken. Op zoek naar de essentie van goed onderwijs.

“We liepen tegen muren aan in het Nederlandse onderwijs. Om hieruit te breken, wilden we ons laten inspireren door een ander onderwijssysteem. Ervaren hoe het ook kan.”

Rust, ruimte en waardering

Na twee jaar voorbereiden én met overeenstemming van de leerplicht komt het gezin aan in Denemarken. “Op de scholen viel ons meteen de rust op. Je ziet het in de fysiek ruime opzet van de scholen, maar ook de kleine klassen, de gezamenlijke ochtendbijeenkomsten en de ontspannen samenwerking tussen leerkrachten en leerlingen. Er is werkelijk oog voor ieder kind en hun talenten. Leerlingen werken samen, ondersteunen elkaar en dagen elkaar uit.”

Die rust en ruimte staan ook in het onderwijs in Zweden en Noorwegen centraal. Bijvoorbeeld in het curriculum en het tempo waarin leerlingen leren. “In Nederland lijken we kinderen in sneltreinvaart veel kennis en vaardigheden te willen bijbrengen. In Scandinavië gaat dit trager, waardoor er ruimte is voor nieuwsgierigheid. De meeste kinderen die wij hebben ontmoet zijn intrinsiek gemotiveerd en stellen veel vragen. Ze willen echt dingen weten.”

Hoe houden ze hier de voortgang van kinderen bij, vroegen Ronald en Inge zich af. “Een docent vertelde ons dat ze testen om hun eigen handelen te evalueren en om te bepalen aan welke lesstof een kind toe is. Cijfers worden er weinig tot niet gegeven. We zagen dat kinderen zich hierdoor ook niet met elkaar gingen vergelijken, maar elkaar juist hielpen als ze iets moeilijk vonden.”

Uitdagingen

Natuurlijk zijn er in het Scandinavische onderwijs ook uitdagingen… LEES & KIJK HIER VERDER

Pedagogische opdracht

Pedagogische opdracht

Voor het eerste nummer van het magazine 12tot18 deelde ik mijn ervaringen uit mijn onderwijspraktijk. Een tipje van de sluier wat voor mij pedagogische tact is. En meer nog wat mijn pedagogische opdracht, dat ik graag statement noem, is.

Vragen die door Geert Bors gesteld werden waren: Wat is jouw bedoeling met het onderwijs dat je geeft? Wanneer ben jij de leraar die je wilt zijn? Wanneer zie je jouw leerlingen – ieder voor zich – echt? Hoe zijn jullie als schoolteam elkaar als docent tot steun? Op zoek naar verantwoording én verbetering dus.

Mijn bijdrage is hier te lezen.

Education on Tour

Education on Tour

Wij zijn een familie met een droom. Een visie. Over onderwijs en opvoeding. Education. We houden van ontdekken en ‘educeren’. Deze combinatie is Education on Tour! Nieuwe ervaringen en een veranderende horizon voedt onze beleving van geluk en wijsheid. Door bewust in het leven te staan en te gaan reizen van school naar school creëren we het komende half jaar onze eigen werkelijkheid. Op zoek naar inspiratie voeden we onze kennis en ervaring. Connecting theory to life!

Het Brabants Dagblad interviewde ons eind januari.

Over pesten

Over pesten

Ronald Heidanus (37) is docent wiskunde in het voortgezet speciaal onderwijs op vmbo-school het Brederocollege in Breda.

‘Er was een tijd dat ik bloedlink werd als ik een pester in mijn klas had. Die kon dan rekenen op strafwerk, een enkeltje naar het time-outlokaal en een uitbrander. Ik pakte ze met harde hand aan, tolereerde dat gedrag echt niet in mijn klas.

Tot ik erover ging nadenken, en erover sprak met mijn leerlingen. Toen besefte ik dat ik eigenlijk, als docent, met die leerlingen hetzelfde deed als wat mij vroeger is aangedaan. Ik sloot ze buiten van de groep, isoleerde ze. Het begon aan me te knagen; zo’n aanpak paste niet bij me. Mijn pedagogisch standpunt over pesten is dat iedereen aardig is en iedereen erbij wil horen. Bovendien veranderde ik de pesters er niet mee. Ik loste niets op en besefte dat het beter was het gesprek aan te gaan.

Ik snap wél waar mijn boosheid vandaan kwam. Als kind ben ik vreselijk getreiterd. Naar huis lopen vanaf school was een hele opgave. Moet ik rennen, loopt er iemand achter me, ben ik veilig? Heel naar om zo je schooltijd te beleven.

Sinds ik docent ben, snap ik hoe pesten ontstaat. In het begin zijn beide partijen onmachtig. Eén partij pakt de macht, de andere partij is diens eigen kracht kwijt. En beide weten vaak niet hoe ze met de situatie om moeten gaan als het pesten eenmaal is begonnen. Dáár ligt de rol van de docent: je moet terug naar een nulpunt, samen de situatie herstellen. Met de pester én de gepeste. Elkaar taal leren geven om gevoelens te ondertitelen. Samen terug naar de aanleiding door deze zo klein mogelijk maken. En gooi alles open. Als ik vóél dat er iets broeit, dan begin ik mijn les niet vóórdat het probleem is besproken. De stof kan wachten, dit niet.

Dat ik dit kan meegeven aan leerlingen, vind ik mooi. Ik voelde me als kind onbegrepen en gebruik dat nu om te zorgen dat mijn leerlingen zich gehoord voelen. Zo heeft mijn pestverleden een pedagogische meerwaarde gekregen.’

RTL nieuws, over pesten

RTL nieuws, over pesten

De ‘week tegen pesten’.
Tegen. Tja. Voor zijn is het ook niet.
Uitsluiten van een systeem is nooit de oplossing.
Sterker, aangaan vraagt moed.
Heb het mogen ervaren.
En het voelt beVRIJdend!
Het is complexer dan enkel de volgende woorden.
Toch is dit interview een aanzet.
Een aanzet kinderen te educeren zichzelf te zijn!

Lees hier het artikel/interview.

Vertrouwen

Vertrouwen

hetKindmag-vertrouwen

Magazine HetKind.org – december 2015
thema ‘vertrouwen’

‘Het elastiek tussen de leraar en de leerling’, ontstaan uit een experiment met Geer Bors. Samen reconstrueren we een voorval van eerder dit jaar in dialoogvorm. Het gaat over onvoorwaardelijk vertrouwen, over de ruwheid van het speciaal onderwijs, over ruimte geven en in verbinding blijven én over een bungelend bekerglas en een kapotte ruit. Aan het elastiek? Dat heeft alles te maken met of ik in het moment kan blijven. Het is mijn frase voor het doorzien of je verbinding houdt met een ander of dat die verbinding knapt of doorgesneden wordt. Het gaat over aanvoelen.

Lees het artikel hier!

Terugblik op een jaar passend onderwijs

Terugblik op een jaar passend onderwijs

Balans Magazine – september/okotober 2015
themanummer ‘terugblik op een jaar passend onderwijs’

Een terugblik op onze pilot ‘SAMENkracht’. Geert Bors van Balans Magazine is in gesprek gegaan met onze leerlingen. De stem van de leerling. Spannend. Want hebben zij ook ervaren wat onze missie en visie op ons onderwijs is geweest? Blij verrast met alle uitspraken. Een bijzonder jaar, lessons learned. Ik heb mogen zien en ervaren hoe gaaf het is zelf onderwijs vorm te geven. Om leiderschap en eigenaarschap te nemen. Om buiten de kaders te denken en binnen de kaders te innoveren.

Lees het gehele artikel hier!

Het lokaal als instrument

Het lokaal als instrument

Tijdschrift voor het Economisch Onderwijs – november 2014
thema ‘beginnende docenten’

Samen met Evelien Hoekman schreven wij, ieder vanuit onze eigen context en praktijk, over: ‘Het lokaal als instrument voor de docent’. Wij vonden elkaar in de overtuiging ‘Doen Wat Werkt’ en passen onze omgeving aan op leraarstijl en de diversiteit in de groep, juist door rekening te houden met de wensen en behoeften van leerlingen. In het artikel is te lezen hoe wij de inrichting van het lokaal, vanuit ons eigen oogpunt en visie, uiteen zetten. Dat we beide het lokaal enkel als instrument zien moge duidelijk zijn.

Lees het hele artikel hier!

reportage samenkracht

reportage samenkracht

Magazine HetKind.org – november 2014
thema ‘reportage’

Vanaf het begin van het schooljaar 2014-2015 zijn Florus Bertens en ik gestart met onze pilot ‘SAMENkracht’, vernoemd naar een gelijknamig artikel uit 2013. Een VSO-klas met 24 leerlingen, die wij samen bedienen. Beschikbaarheid als belangrijkste pijler, om vanuit daar te werken aan verantwoordelijkheid en afhankelijkheid van onze leerlingen. Het anders vormgeven van onze praktijk, eigenaarschap nemen en een brug zijn om een overstap naar het regulier onderwijs mogelijk te maken.

Lees het artikel hier!