Veilig jezelf zijn

Veilig jezelf zijn

Veilig jezelf zijn

#zondaggedachte

Soms waait er wat door het ondewijsland. Iets dat dan (voor even) in de spotlight staat. Een lerarentekort. Een te laag salaris of noem het salariskloof. Een te hoge werkdruk. Een nieuw curriculum punt nu. Onderwerpen die complex en klaarblijkelijk moeilijk op te lossen zijn. Het blijft me bezighouden: onderwerpen die het meest prachtige beroep raken. Ons prachtige beroep, een zinvol & zingevend vak dat om meesterschap schreeuwt! Hard geraakt door (politieke) meningen, door vinden van en door roepen over. Roepen dat afleidt van waar het in de kern om draait, de inhoud. Want inhoud vraagt bezinning, om nuance, om tijd en ruimte en om een dialoog. Met elkaar en met hen die invloed hebben op deze processen.

Deze week stonden breuken en een ‘leraar’ die een leerling naar zijn nek greep centraal. Uitgelicht. Het eerste thema, breuken, kan ik eigenlijk vrij snel loslaten. Omdat ik weet dat iedere leerkracht die zijn/haar vak serieus neemt breuken enigerlei wijze blijft vasthouden. Uitleggen. Kinderen leert breuken te begrijpen. Rekenkundig. En breuken leren begrijpen om jezelf te verhouden in een tijd waarin we leven op vele breuklijnen. Breuken als onderdeel van het leven.

Dat zal die ‘leraar’, die volgens de media geschorst is, niet anders voelen. Die ‘leraar’ die tot zijn pensioen buitengesloten wordt door een college, school voor middelbaar onderwijs. Breuken niet vereenvoudigd, want ontslag kan niet zomaar. Lijkt het. Duizenden mensen die mogelijk het filmpje zagen en/of het verhaal lazen tekenden een petitie. Medestanders die vinden dat de ‘leraar’ goed gehandeld heeft. Zij die pal achter de onderwijsassistent staan. Want dat was de taak en rol van deze man. Voordat diens arousal zo hoog opliep dat het niet anders kon dan de leerling vast te pakken. Met deze fysieke re-actie een existentiële breuk inzette.

Ja, het kan iedereen overkomen! Emoties die hoog oplopen. Echt. Een onderwijsassistent, een leraar/leerkracht en een docent. Zelfs een schoolleider. En zelfs mij is het overkomen, ooit als leerkracht.

Of die keer werkzaam op een speciale zogeheten cluster4-school. Zo’n school met kinderen die vele uitdagingen zichtbaar maken. En de school waar ik uiteindelijk ontslag nam omdat naar mijn gevoel er te vaak onnodig gefixeerd werd. Een ervaring die een duidelijk statement los heeft gemaakt: Raak geen kinderen aan! Waarom? Omdat het niet aan de professional is om actief fysiek te interveniëren, ondanks dat de directe veiligheid op het spel kan staan. Veiligheid waarborgen vraagt een wezenlijk andere nuance!

Degene met een scherp oog, luisterend oor en intuïtief voelen ziet, hoort en proeft in alles dat wat voorbij komt in het filmpje onveiligheid uitstraalt! Om te beginnen alleen al het feit dat het filmpje gemaakt wordt. Daarmee ondermijnt de filmer alle veiligheid die mogelijk is ingezet of opgebouwd. En ik hoor protocoldenkers al roepen: telefoons verbieden! En dan, denk ik!? Daarmee wordt gebroken met het kunnen leren van deze situatie. Het leren van moreel en ethisch handelen van de filmer en groep. Situaties als deze zijn van alle tijden, dus vraagt op inhoud aanpakken. En doorpakken. Het vraagt om een messcherpe analyse en het nemen van ieders verantwoordelijkheid. Actie. Pas dan kan slechts enige vorm van herstel doorgang vinden.

Een vervolg van het filmpje laat zien hoe treiterende medeleerlingen óók grensoverschrijdend gedrag laten zien. Een grens, welke dat dan ook, is overschreden. Overschreden om zelf initiatief te nemen tot ‘herstel’, ondanks dat dit er niet zo uitziet. Herstel omdat ongeschreven groepsregels door de onderwijsassistent anders worden geïnterpreteerd. Beleefd. Geleefd. Zeker als een groep zichzelf opvoedt… En de consequenties van hun gedrag?

Niet alleen de onderwijsassistent en de leerlingen hebben een probleem. Het is de gehele school dat lijkt te worstelen met veiligheid! Waarom ik dit durf te zeggen? Om dat iedere ‘moeilijke’ leerling in een groep een spiegel is. Zo’n leerling uitsluiten en verwijzen naar een andere school of vorm van onderwijs is geen oplossing, maar een gemiste kans. Het is verplaatsen van wat geleerd kan worden. Iedere moeilijke groep binnen school is ook zo’n een spiegel. Waar een school in gebreke blijft, waar het de aansluiting bij wat nodig is mist.

Iedereen weet dat het veiligheid is dat nodig is om te leren wie je zelf bent: als kind, als groep, als klas, als school, als gemeenschap, als samenleving, als land, als wereld. En iedereen weet dat een wereld verbeteren begint bij de opvoeding. Van het zorgen voor tijdens en na de geboorte, via het ondersteunen en bemoedigen tijdens het primair en secundair onderwijsproces, naar het anders vastpakken van je kind(eren) als zij volwassen zijn. Veiligheid als fundament. Relatie als huis. Welbevinden en betrokkenheid als ramen en deuren. Communicatie als vehicle.

Van de week hoorde ik de quote: “Zonder veiligheid kun je niet zijn wie je bent.” Een uitspraak van een wethouder tijdens een bijeenkomst van Veilig Thuis. Ik twitterde deze uitspraak en werd gebeld door een vriend, met de vraag of het wel goed met me ging. Omdat ik zo enthousiast was over de uitspraak die, als je alleen de quote framet, in woord natuurlijk niets zegt. Ik was het met hem eens. Wanneer slechts een uitspraak is, dus een visie zonder daadkracht, is het inderdaad verplaatsen van lucht.

En tegelijkertijd voelde ik zo sterk dat gevoel van oneens!

Oneens zonder breuk overigens, maar oneens omdat ik geloof in de uitspraak. Omdat het in mijn meer dan tien jaar (voortgezet) speciaal onderwijs altijd mijn onderliggende missie was! Een onderwijsjaar startten met basisveiligheid en sociale veiligheid. Ook die kinderen waarvan men vond dat ze niet sociaal konden interacteren, onderbouwd met een focus op hun diagnose. Hen leren communiceren door onder andere de omgeving aan te passen. En leren vragen te stellen. Vragen naar het de ander begrijpen, waardoor je jezelf leert kennen. Moeilijk en lastig gedrag veranderden, van conflicten en/of opbouw in arousal naar luisteren en met elkaar het gesprek aangaan. Groei. Leren jezelf te zijn in een veilige omgeving. Iets dat school altijd moet zijn!

Veilig genoeg om ook te leren van mensen buiten school, zoals van de doodzieke Ronald Herregrave ooit. Op de breuk tussen leven en dood deelde hij zijn verhaal met onze leerlingen. Alle vragen werden zuiver gesteld en eerlijk beantwoord. Eén vraag blijft me altijd bij, zeker in de bovenstaande context: ‘Vind je het niet erg wanneer iemand scheld met kanker?’ Herregrave legde haarfijn uit dat het hem niets deed. Hij vertelde hoe hij geleerd had dat een uiting van de ander niets over hem zegt, maar slechts over de onmacht van de ander. Dat hij geleerd heeft veerkrachtig te zijn. En, voegde hij eraan toe, dat hij dacht dat het cultuurgebonden was, straattaal-achtige uitspraken. “In Spanje zeggen ze ‘je moeder’,” als heel concreet voorbeeld, waarna de dialoog kort een uitstapje maakte naar hoe je omgaat met grenzen.

Veilig jezelf kunnen zijn vraagt preventieve inzet van het gehele sociale netwerk. Beginnend bij mezelf als de ‘leraar’! Van het zetten van een duidelijke intentie (basis-& sociale veiligheid) via een pedagogisch statement (raak geen kinderen aan/iedereen wil leren en bij de groep horen) naar herijken welke verantwoordelijkheden (relatie, welbevinden en betrokkenheid) ik heb binnen school. Herijken van mijn visie op opvoeden, op onderwijs en op welke cultuur nodig is binnen school.

Iedere leerling heeft mij, in het sociale domein van onderwijs, altijd een kans gegeven om te groeien. Om beter te worden. Om sterker te worden op het complexe palet dat onderwijs en opvoeden is. Een kans mezelf daarbinnen veilig te voelen, wat er ook gebeurt. Een kans om te (leren) begrijpen waarom een kind/jongere doet wat het doet.

Natuurlijk weet ik dat bij zo’n kans willen pakken ook begrippen zoals relatie en betrokkenheid horen. Betrokken bij het kind. Omdat het kind begrijpen de relatie voedt. Gezag en autoriteit trouwens ook. En daarmee de kans om te groeien. Samen en in wederkerigheid. Als mens. Mens, met alle mogelijk en onmogelijkheden. Mens, als kind, jong volwassene en volwassene. Mens, met alle vaardigheden al ontwikkeld of nog te ontwikkelen. Het leven op grenzen van breuken en bruggen.

Maar wie is nu die persoon achter de mens? In de mens.
Wat is er nodig om erachter te komen wie je bent?

Een leerling als kans. Bij mij was het Lucas die mij bewust maakte van mijn arousal, van mijn manier van re-ageren op een lastige situatie. Een voor mij lastige situatie. De man geeft in een interview duidelijk aan dat een uiting over zijn moeder voor hem de druppel was. Leek te zijn. Maar wat maakt dat deze leerling dit uitte? En zich zo uitte!? Hoe was de relatie van de man met/tot deze leerling? En de relatie tot de groep waar deze leerling vanuit maakte?

Veilig jezelf zijn.
Ik gun het de onderwijsassistent, zijn collega’s en meer nog de kinderen/jongeren.
Evenals ik het hen gun -leerling, onderwijsassistent én school- het recht op herstel te (mogen) pakken!

About the Author

Leave a Reply